ที่ปรึกษากฎหมายคดียาเสพติด ตั้งแต่ก่อนถูกจับจนพ้นโทษ · บริษัท เอกสยาม แอนด์ พาร์ทเนอร์ส จำกัด

การตรวจหาสารเสพติด

ตรวจปัสสาวะหาสารเสพติด: อำนาจตรวจ การปฏิเสธ ผลบวกลวง และการสมัครใจบำบัด

การตรวจปัสสาวะหาสารเสพติดเป็นอำนาจตามประมวลกฎหมายยาเสพติด มาตรา 115 ซึ่งใช้ได้เมื่อมีเหตุจำเป็นประกอบกับเหตุอันควรเชื่อว่าบุคคลนั้นเสพยาเสพติด ผลตรวจที่เป็นบวกนำไปสู่ทางเลือกระหว่างการสมัครใจบำบัดตามมาตรา 114 กับการดำเนินคดีฐานเสพตามมาตรา 162 หน้านี้อธิบายเงื่อนไขของอำนาจตรวจ ผลของการปฏิเสธ น้ำหนักของผลตรวจในคดี และความเสี่ยงของผลบวกลวง

ปรับปรุงล่าสุด · ผู้รับผิดชอบเนื้อหา เอกสยาม ชัยศร ที่ปรึกษากฎหมาย

สาระสำคัญ

  • อำนาจตรวจหรือทดสอบสารเสพติดในร่างกายอยู่ในประมวลกฎหมายยาเสพติด มาตรา 115 (3) ใช้ได้เมื่อมีเหตุจำเป็นประกอบกับมีเหตุอันควรเชื่อว่าบุคคลนั้นเสพยาเสพติด ไม่ใช่อำนาจตรวจทุกคนโดยไม่มีเหตุ1
  • เมื่อตรวจพบสารเสพติด เจ้าพนักงานให้บุคคลนั้นอยู่ในความดูแลเป็นการชั่วคราวได้ไม่เกินยี่สิบสี่ชั่วโมงนับแต่เวลาที่ตรวจพบ และต้องบันทึกพฤติการณ์ส่งพนักงานสอบสวนเพื่อเก็บไว้เป็นพยานหลักฐาน2
  • ประมวลกฎหมายยาเสพติดมีบทกำหนดโทษสำหรับการไม่ยอมให้ตรวจเฉพาะในมาตรา 176 คือการไม่ยอมให้ตรวจในการปฏิบัติหน้าที่ของเลขาธิการ ป.ป.ส. รองเลขาธิการ ป.ป.ส. หรือเจ้าพนักงาน ป.ป.ส. ในการสืบสวน สอบสวน หรือตรวจสอบทรัพย์สิน มีโทษจำคุกไม่เกินหนึ่งปี หรือปรับไม่เกินสองหมื่นบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ ส่วนการไม่ปฏิบัติตามคำสั่งให้รับการตรวจของพนักงานฝ่ายปกครองหรือตำรวจตามมาตรา 115 (3) ไม่มีบทกำหนดโทษในประมวลกฎหมายยาเสพติด แต่อาจถูกพิจารณาตามบทบัญญัติทั่วไปว่าด้วยการไม่ปฏิบัติตามคำสั่งของเจ้าพนักงานในประมวลกฎหมายอาญา3
  • “เสพ” ตามกฎหมายหมายถึงการรับยาเสพติดเข้าสู่ร่างกายโดยรู้อยู่ว่าเป็นยาเสพติด ผลตรวจที่พบสารจึงพิสูจน์ว่ามีสารในร่างกาย แต่ไม่ได้พิสูจน์เรื่องความรู้ของผู้นั้นในตัวเอง4
  • ผู้ที่ถูกตรวจพบซึ่งไม่ได้เป็นผู้ต้องหาหรืออยู่ระหว่างถูกดำเนินคดีในความผิดอื่นที่มีโทษจำคุก หรืออยู่ระหว่างรับโทษจำคุก ไม่มีพฤติกรรมที่อาจก่อให้เกิดอันตรายแก่ผู้อื่นหรือสังคม หรือมีพฤติกรรมเช่นนั้นที่เกิดจากโรคทางจิตและประสาทหรือฤทธิ์ของยาเสพติด และสมัครใจเข้ารับการบำบัดรักษา ต้องถูกส่งตัวไปสถานพยาบาลยาเสพติดหรือศูนย์คัดกรอง เมื่อบำบัดครบถ้วนและได้รับหนังสือรับรอง ผู้นั้นไม่มีความผิด5
  • ความผิดฐานเสพมีโทษจำคุกไม่เกินหนึ่งปี หรือปรับไม่เกินสองหมื่นบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ และใช้เฉพาะกรณีที่ไม่ใช่กรณีสมัครใจบำบัดตามมาตรา 113 หรือมาตรา 1146

การตรวจปัสสาวะหาสารเสพติดในทางกฎหมาย

การตรวจปัสสาวะหาสารเสพติดในทางกฎหมายคือการใช้อำนาจตามประมวลกฎหมายยาเสพติด มาตรา 115 (3) ซึ่งให้เจ้าพนักงาน ป.ป.ส. หรือพนักงานฝ่ายปกครองหรือตำรวจตรวจหรือทดสอบ หรือสั่งให้รับการตรวจหรือทดสอบสารเสพติดในร่างกายของบุคคล มาตรานี้เปิดด้วยถ้อยคำว่าอำนาจทั้งหมดมีขึ้น “เพื่อประโยชน์ในการบำบัดรักษาผู้ติดยาเสพติด” แต่ในขณะเดียวกันก็ให้บันทึกพฤติการณ์ส่งพนักงานสอบสวนเพื่อใช้เป็นพยานหลักฐานหากจะดำเนินคดี ผลตรวจหนึ่งครั้งจึงอาจนำไปสู่ทั้งการบำบัดรักษาและการฟ้องคดี7

การตรวจปัสสาวะที่เกี่ยวกับคดียาเสพติดเกิดขึ้นได้อย่างน้อยสามสถานการณ์ และแต่ละสถานการณ์มีฐานอำนาจต่างกัน สถานการณ์แรกคือการตรวจตามมาตรา 115 ในจุดตรวจ ในสถานที่ หรือในยานพาหนะ ซึ่งมักเป็นจุดเริ่มต้นของเรื่อง สถานการณ์ที่สองคือการตรวจพิสูจน์ในชั้นสอบสวนตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 131/1 ซึ่งใช้กับการเก็บตัวอย่างจากร่างกายผู้ต้องหาเพื่อพิสูจน์ข้อเท็จจริงในคดี สถานการณ์ที่สามคือการตรวจในศูนย์คัดกรองหรือสถานพยาบาลยาเสพติด และการตรวจระหว่างรายงานตัวตามเงื่อนไขคุมความประพฤติ ฐานอำนาจที่ต่างกันทำให้เงื่อนไขของการตรวจ ผลของการปฏิเสธ และน้ำหนักของผลตรวจในคดีต่างกันด้วย

การตรวจสุขภาพเพื่อสมัครงานหรือการตรวจที่นายจ้างจัดขึ้นไม่ได้อาศัยอำนาจตามมาตรา 115 คำถามว่าผลตรวจของเอกชนจะถูกนำไปใช้ในคดีอาญาได้หรือไม่ จึงต้องพิจารณาตามหลักการรับฟังพยานหลักฐานทั่วไปที่อธิบายไว้ในหัวข้อผลตรวจในฐานะพยานหลักฐาน

หน้านี้อธิบายเฉพาะช่วงของการตรวจหาสารเสพติดและผลที่ตามมาโดยตรง สิทธิของผู้ถูกจับและการควบคุมตัวอธิบายไว้ในหน้า ถูกจับคดียาเสพติด การขอปล่อยชั่วคราวอธิบายไว้ในหน้า ประกันตัวคดียาเสพติด อัตราโทษของความผิดแต่ละฐานอธิบายไว้ในหน้า โทษยาเสพติดและฐานความผิด และผู้ที่ผลตรวจเป็นบวกและถูกจับข้อหาเสพเป็นครั้งแรก อ่านทางเลือกทั้งหมดตั้งแต่การบำบัดแทนคดีจนถึงการรอการลงโทษในหน้า ถูกจับเสพครั้งแรก

อำนาจตรวจตามมาตรา 115 และเงื่อนไขที่ต้องมีก่อนตรวจ

ตำรวจมีอำนาจตรวจปัสสาวะหาสารเสพติดได้ แต่ไม่ใช่อำนาจที่ใช้กับบุคคลใดก็ได้ มาตรา 115 (3) กำหนดเงื่อนไขสองประการที่ต้องมีพร้อมกัน ประการที่หนึ่งคือมีเหตุจำเป็น ประการที่สองคือมีเหตุอันควรเชื่อว่าบุคคลนั้นเสพยาเสพติดในเคหสถาน สถานที่ใด ๆ หรือยานพาหนะ ถ้าขาดประการใดประการหนึ่ง ความชอบด้วยกฎหมายของการตรวจย่อมเป็นประเด็นที่ยกขึ้นโต้แย้งได้8

ตัวบท · ประมวลกฎหมายยาเสพติด มาตรา ๑๑๕ (คัดอนุมาตรา (๓) (๖) และ (๗))

(๓) ตรวจหรือทดสอบหรือสั่งให้รับการตรวจหรือทดสอบสารเสพติดในร่างกายของบุคคล เมื่อมีเหตุจำเป็นประกอบกับมีเหตุอันควรเชื่อว่าบุคคลนั้นเสพยาเสพติดในเคหสถาน สถานที่ใด ๆ หรือยานพาหนะ

(๖) เพื่อประโยชน์ในการดำเนินการตาม (๑) (๒) (๓) (๔) และ (๕) และเพื่อส่งตัวผู้นั้นไปยังสถานพยาบาลยาเสพติด จะให้บุคคลนั้นอยู่ในความดูแลเป็นการชั่วคราวได้แต่ต้องไม่เกินยี่สิบสี่ชั่วโมงนับแต่เวลาที่ตรวจหรือทดสอบว่าบุคคลนั้นมีสารเสพติดอยู่ในร่างกาย

(๗) บันทึกพฤติการณ์แห่งการดำเนินการตาม (๑) (๒) (๓) (๔) (๕) และ (๖) และส่งไปยังพนักงานสอบสวนเพื่อเก็บไว้เป็นพยานหลักฐานในกรณีที่จะดำเนินคดีกับบุคคลนั้น

มาตรา 115 แยกอำนาจออกเป็นเจ็ดอนุมาตรา อนุมาตรา (1) ให้ตรวจหรือค้นผู้มีพฤติการณ์อันควรสงสัยว่าเสพยาเสพติด อนุมาตรา (3) ให้ตรวจหรือทดสอบสารเสพติดในร่างกาย อนุมาตรา (4) ให้สอบถามชื่อ อาชีพ ที่อยู่ ประวัติ รายได้ และพฤติการณ์อื่น และอนุมาตรา (5) ให้สอบถามความสมัครใจและให้ลงนามสมัครใจหรือไม่สมัครใจเข้ารับการบำบัดรักษา9 ถ้อยคำของอนุมาตรา (1) ใช้ระดับ “พฤติการณ์อันควรสงสัย” ขณะที่อนุมาตรา (3) ใช้ระดับ “เหตุอันควรเชื่อ” ประกอบกับ “เหตุจำเป็น” ความต่างของถ้อยคำนี้มีความหมาย การตรวจร่างกายด้วยการทดสอบสารเสพติดเป็นการล่วงล้ำเนื้อตัวมากกว่าการสอบถาม กฎหมายจึงวางเงื่อนไขไว้สูงกว่า

ในทางปฏิบัติ เหตุอันควรเชื่อมักอ้างจากพฤติการณ์ที่เจ้าพนักงานพบเห็น เช่น พบอุปกรณ์การเสพ พบยาเสพติดในที่เกิดเหตุ หรือมีอาการที่สังเกตได้ บันทึกพฤติการณ์ตามอนุมาตรา (7) คือเอกสารที่ศาลจะใช้ตรวจว่าเหตุเหล่านั้นมีอยู่จริงในขณะตรวจหรือไม่ บันทึกที่ระบุเพียงว่า “มีพฤติการณ์น่าสงสัย” โดยไม่บอกว่าพบเห็นสิ่งใด เป็นจุดที่ฝ่ายผู้ถูกตรวจตรวจสอบได้

มาตรา 115 วรรคสองและวรรคสามยังกำหนดให้หลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขของการตรวจ และตำแหน่งหรือระดับของเจ้าพนักงานที่มีอำนาจ เป็นไปตามที่รัฐมนตรีว่าการกระทรวงยุติธรรมกำหนดในกฎกระทรวง10 กฎกระทรวงที่ออกตามมาตรานี้คือกฎกระทรวงการดำเนินการเพื่อบำบัดรักษาผู้ติดยาเสพติด พ.ศ. 2565 ซึ่งกำหนดว่าตำรวจที่มีอำนาจตามมาตรา 115 ต้องเป็นข้าราชการตำรวจชั้นสัญญาบัตรขึ้นไป และได้รับมอบหมายเป็นลายลักษณ์อักษรจากผู้บังคับบัญชาหัวหน้าหน่วยงานให้มีหน้าที่และอำนาจเกี่ยวกับภารกิจด้านยาเสพติด11 ฝ่ายปกครองที่มีอำนาจก็จำกัดเฉพาะตำแหน่งที่กฎกระทรวงระบุ เช่น ผู้ว่าราชการจังหวัด นายอำเภอ และปลัดอำเภอ ผู้ถูกตรวจจึงควรจดชื่อ ยศ ตำแหน่ง และหน่วยงานของผู้ตรวจไว้ เพื่อใช้ตรวจสอบภายหลังว่าผู้ตรวจอยู่ในตำแหน่งหรือระดับที่กฎกระทรวงกำหนดหรือไม่

ระยะเวลาให้อยู่ในความดูแลชั่วคราวตามอนุมาตรา (6) ไม่เกินยี่สิบสี่ชั่วโมง และนับจากเวลาที่ตรวจหรือทดสอบว่ามีสารเสพติดในร่างกาย ไม่ได้นับจากเวลาที่ถูกเรียกตรวจ ระยะเวลานี้มีไว้เพื่อสอบถาม บันทึก และส่งตัวไปสถานพยาบาลยาเสพติด ถ้าเจ้าพนักงานจะดำเนินคดีและจับกุม การควบคุมตัวหลังจากนั้นเป็นไปตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา และผู้ถูกจับมีสิทธิแจ้งญาติหรือผู้ที่ไว้วางใจ และพบและปรึกษาผู้ซึ่งจะเป็นทนายความเป็นการเฉพาะตัว12 รายละเอียดของช่วงนี้อยู่ในหน้า ถูกจับคดียาเสพติด

ปฏิเสธการตรวจปัสสาวะได้หรือไม่

ประมวลกฎหมายยาเสพติดไม่ได้บัญญัติเป็นหลักทั่วไปว่าบุคคลปฏิเสธการตรวจได้หรือไม่ได้ในทุกกรณี บทกำหนดโทษเฉพาะสำหรับการไม่ยอมให้ตรวจอยู่ในมาตรา 176 ซึ่งใช้กับการไม่ยอมให้ตรวจหรือทดสอบในการปฏิบัติหน้าที่ของเลขาธิการ ป.ป.ส. รองเลขาธิการ ป.ป.ส. หรือเจ้าพนักงาน ป.ป.ส. ในการสืบสวน สอบสวน หรือตรวจสอบทรัพย์สินตามกฎหมายว่าด้วยวิธีพิจารณาคดียาเสพติด มีโทษจำคุกไม่เกินหนึ่งปี หรือปรับไม่เกินสองหมื่นบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ13

ผลของการปฏิเสธจึงขึ้นกับว่าผู้ตรวจใช้อำนาจใด ถ้าผู้ตรวจปฏิบัติหน้าที่ในฐานะเจ้าพนักงาน ป.ป.ส. ในการสืบสวนหรือสอบสวน การปฏิเสธเข้าองค์ประกอบของมาตรา 176 ได้ สถานะของผู้ตรวจจึงเป็นข้อเท็จจริงที่ควรสอบถามและบันทึกไว้ ถ้าเป็นการตรวจตามมาตรา 115 ในฐานะพนักงานฝ่ายปกครองหรือตำรวจ มาตรา 115 ให้อำนาจ “สั่งให้รับการตรวจหรือทดสอบ” แต่ไม่มีบทกำหนดโทษในประมวลกฎหมายยาเสพติดสำหรับการไม่ปฏิบัติตามคำสั่งนั้น การไม่ปฏิบัติตามคำสั่งของเจ้าพนักงานอาจถูกพิจารณาตามบทบัญญัติทั่วไปในประมวลกฎหมายอาญา และการปฏิเสธยังมีผลในทางข้อเท็จจริง เพราะเจ้าพนักงานบันทึกพฤติการณ์การปฏิเสธส่งพนักงานสอบสวนตามมาตรา 115 (7) และพยานหลักฐานอื่นในที่เกิดเหตุยังใช้ได้

ในชั้นสอบสวน การเก็บตัวอย่างปัสสาวะเพื่อตรวจพิสูจน์ตามมาตรา 131/1 ต้องได้รับความยินยอมจากผู้ต้องหา และถ้าผู้ต้องหาไม่ยินยอมโดยไม่มีเหตุอันสมควร กฎหมายให้สันนิษฐานไว้เบื้องต้นว่าข้อเท็จจริงเป็นไปตามผลการตรวจพิสูจน์ที่หากได้ตรวจแล้วจะเป็นผลเสียต่อผู้ต้องหา14 ข้อจำกัดที่สำคัญคือ วรรคสองของมาตรา 131/1 ใช้กับ “ความผิดอาญาที่มีอัตราโทษจำคุกอย่างสูงเกินสามปี” เท่านั้น ความผิดฐานเสพมีโทษจำคุกไม่เกินหนึ่งปี15 และความผิดฐานมีไว้ในครอบครองเพื่อเสพมีโทษจำคุกไม่เกินสองปี16 ข้อสันนิษฐานจากการไม่ยินยอมตามมาตรา 131/1 วรรคสองจึงไม่ใช้กับคดีที่มีเพียงข้อหาสองฐานนี้ แต่ใช้กับข้อหาที่มีอัตราโทษสูงกว่า เช่น ครอบครองเพื่อจำหน่าย

ข้อพิจารณาสำหรับผู้ที่ถูกเรียกตรวจคือ การขัดขืนด้วยกำลังไม่ใช่วิธีที่ปลอดภัยทั้งในทางกฎหมายและทางข้อเท็จจริง หากเห็นว่าไม่มีเหตุตามมาตรา 115 (3) ควรแจ้งข้อโต้แย้งด้วยวาจาอย่างสุภาพ ขอให้บันทึกข้อโต้แย้งไว้ในบันทึกพฤติการณ์ และจดชื่อ ตำแหน่ง หน่วยงานของผู้ตรวจ เวลา และสถานที่ ข้อเท็จจริงเหล่านี้เป็นฐานของการโต้แย้งความชอบด้วยกฎหมายของการตรวจในภายหลัง ส่วนเอกสารที่ให้ลงนามสมัครใจหรือไม่สมัครใจบำบัดตามมาตรา 115 (5) ควรอ่านให้ครบก่อนลงนาม เพราะผลของการเลือกต่างกันตามที่อธิบายในหัวข้อการสมัครใจบำบัด

ผลตรวจปัสสาวะในฐานะพยานหลักฐาน

ผลตรวจปัสสาวะเป็นพยานหลักฐานที่อ้างในคดีอาญาได้ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 226 เมื่อเป็นพยานที่มิได้เกิดขึ้นจากการจูงใจ มีคำมั่นสัญญา ขู่เข็ญ หลอกลวง หรือโดยมิชอบประการอื่น17 น้ำหนักของผลตรวจขึ้นกับสามเรื่อง คือ ความชอบด้วยกฎหมายของการตรวจ วิธีตรวจและการตรวจยืนยัน และความต่อเนื่องของการเก็บรักษาตัวอย่าง

เรื่องแรกคือความชอบด้วยกฎหมายของการตรวจ ถ้าการตรวจหรือการได้มาซึ่งตัวอย่างเกิดจากการกระทำโดยมิชอบ พยานหลักฐานที่ได้มาเนื่องจากการกระทำนั้นอยู่ในหลักห้ามรับฟังตามมาตรา 226/1 เว้นแต่การรับฟังจะเป็นประโยชน์ต่อการอำนวยความยุติธรรมมากกว่าผลเสีย โดยศาลต้องชั่งคุณค่าในเชิงพิสูจน์ ความน่าเชื่อถือ และพฤติการณ์ของการกระทำโดยมิชอบ18 ข้อโต้แย้งว่าไม่มีเหตุจำเป็นหรือเหตุอันควรเชื่อตามมาตรา 115 (3) จึงไม่ได้ทำให้ผลตรวจตกไปโดยอัตโนมัติ แต่เป็นปัจจัยที่ศาลนำมาชั่ง

เรื่องที่สองคือวิธีตรวจ การตรวจในที่เกิดเหตุมักใช้ชุดตรวจคัดกรองแบบอ่านผลทันที ซึ่งเป็นการตรวจเบื้องต้น งานทบทวนทางคลินิกอธิบายว่าการตรวจคัดกรองด้วยวิธีอิมมูโนแอสเซย์ (immunoassay) อาจให้ผลบวกจากปฏิกิริยาข้าม (cross-reactivity) กับยาหรือสารอื่นที่โครงสร้างใกล้เคียง และผลคัดกรองที่เป็นบวกควรได้รับการตรวจยืนยันด้วยวิธีที่จำเพาะกว่า เช่น แก๊สโครมาโทกราฟี-แมสสเปกโทรเมตรี (gas chromatography-mass spectrometry)19 คำถามที่พบบ่อยว่า “ตรวจฉี่ขึ้นสองขีดหมายความว่าอะไร” ตอบได้เพียงว่าต้องอ่านตามคู่มือของชุดตรวจยี่ห้อและรุ่นนั้น ชุดตรวจแต่ละแบบมีวิธีแปลผลของตนเอง บันทึกที่ตรวจสอบได้จึงควรระบุยี่ห้อ รุ่น เลขล็อต และวันหมดอายุของชุดตรวจ

กฎกระทรวงการดำเนินการเพื่อบำบัดรักษาผู้ติดยาเสพติด พ.ศ. 2565 วางขั้นตอนการตรวจปัสสาวะของพนักงานฝ่ายปกครองและตำรวจไว้ละเอียด การตรวจเบื้องต้นต้องใช้ชุดน้ำยาของกรมวิทยาศาสตร์การแพทย์หรือหน่วยงานของรัฐ หรือชุดตรวจโดยวิธีอิมมูโนแอสเซย์ และต้องปฏิบัติตามคู่มือของชุดตรวจแต่ละชนิด20 การเก็บปัสสาวะต้องจัดบริเวณที่มิดชิดโดยคำนึงถึงอายุ เพศ ภาวะเพศสภาพไม่ตรงกับเพศกำเนิด และศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์21 ต้องมีผู้ควบคุมการถ่ายปัสสาวะเพื่อป้องกันการเจือจาง ปลอมปน หรือสับเปลี่ยนตัวอย่าง ต้องบันทึกหมายเลขขวดและข้อมูลของผู้รับการตรวจบนฉลาก และต้องส่งตัวอย่างภายในสองชั่วโมงนับแต่เก็บปัสสาวะ หากทำไม่ได้จึงแช่เย็นที่อุณหภูมิสองถึงแปดองศาเซลเซียส22

ข้อที่มีผลต่อคดีโดยตรงคือ ถ้าผลตรวจเบื้องต้นเป็นบวกและผู้รับการตรวจไม่สมัครใจเข้ารับการบำบัดรักษา หรือมีพฤติการณ์ต้องห้าม เจ้าพนักงานต้องปิดผนึกขวดปัสสาวะด้วยแถบกาว ลงลายมือชื่อกำกับ และส่งไปสถานตรวจพิสูจน์เพื่อตรวจยืนยันผล และจะเรียกตัวมาดำเนินคดีได้เมื่อผลตรวจยืนยันพบว่าเป็นผู้มีสารเสพติดในร่างกาย23 เกณฑ์ตัดสินผลตรวจยืนยันกำหนดเป็นความเข้มข้นขั้นต่ำ เช่น กลุ่มแอมเฟตามีนตั้งแต่หนึ่งไมโครกรัมต่อมิลลิลิตร และกลุ่มกัญชาตั้งแต่ห้าสิบนาโนกรัมต่อมิลลิลิตร24 ส่วนผู้ที่สมัครใจเข้ารับการบำบัดรักษา กฎกระทรวงให้ดำเนินการต่อโดยไม่ต้องส่งตัวอย่างไปตรวจยืนยัน25 ในคดีที่ถูกดำเนินคดีจากผลตรวจปัสสาวะ คำถามแรกจึงเป็นว่ามีผลตรวจยืนยันตามข้อ 12 และข้อ 13 หรือไม่ และผลนั้นผ่านเกณฑ์ความเข้มข้นหรือไม่

เรื่องที่สามคือความต่อเนื่องของการเก็บรักษาตัวอย่าง ตัวอย่างปัสสาวะที่ส่งตรวจยืนยันต้องสืบได้ว่าเป็นตัวอย่างของบุคคลนั้น เก็บเมื่อใด ปิดผนึกอย่างไร ใครเป็นผู้ส่ง และห้องปฏิบัติการใดตรวจ ช่องว่างในสายการเก็บรักษาเป็นข้อที่ฝ่ายจำเลยตรวจสอบได้ในชั้นพิจารณา

ประเด็นสุดท้ายคือองค์ประกอบของความผิด ประมวลกฎหมายยาเสพติดนิยาม “เสพ” ว่าการรับยาเสพติดเข้าสู่ร่างกายโดยรู้อยู่ว่าเป็นยาเสพติด26 ผลตรวจที่เป็นบวกพิสูจน์ได้ว่ามีสารอยู่ในร่างกาย แต่ไม่ได้บอกว่าสารนั้นเข้าสู่ร่างกายด้วยความรู้ของผู้นั้นหรือไม่ ศาลอาจอนุมานความรู้จากพฤติการณ์แวดล้อม เช่น อุปกรณ์การเสพที่พบ หรือถ้อยคำในบันทึกการจับกุม กรณีที่ผู้ถูกตรวจยืนยันว่าไม่ได้เสพ ข้อเท็จจริงที่อธิบายผลตรวจได้ เช่น ยาที่แพทย์สั่งซึ่งมีสารที่ทำให้ผลตรวจเป็นบวก หรือการได้รับสารโดยไม่รู้ว่าเป็นยาเสพติด จึงต้องรวบรวมตั้งแต่ต้น

ผลบวกลวงและการตรวจยืนยัน

ผลบวกลวง (false positive) คือผลตรวจคัดกรองที่แสดงว่ามีสารเสพติด ทั้งที่ผู้ถูกตรวจไม่ได้รับสารเป้าหมายเข้าสู่ร่างกาย สาเหตุที่อธิบายไว้ในงานทบทวนทางคลินิกคือปฏิกิริยาข้ามของชุดตรวจแบบอิมมูโนแอสเซย์กับยาหรือสารอื่น วิธีลดความเสี่ยงคือการตรวจยืนยันในห้องปฏิบัติการด้วยวิธีที่จำเพาะกว่าก่อนนำผลไปใช้ดำเนินคดี27 ซึ่งเป็นขั้นตอนที่กฎกระทรวงการดำเนินการเพื่อบำบัดรักษาผู้ติดยาเสพติด พ.ศ. 2565 ข้อ 12 กำหนดไว้แล้วสำหรับผู้ที่จะถูกดำเนินคดี28

ในทางกฎหมาย ผลบวกลวงต้องแยกจากผลบวกจริงที่มีเหตุทางกฎหมายรองรับ มาตรา 104 ห้ามเสพยาเสพติดให้โทษในประเภท 1 ประเภท 2 หรือประเภท 5 และวัตถุออกฤทธิ์ในประเภท 1 หรือประเภท 2 แต่ยกเว้นการเสพยาเสพติดให้โทษในประเภท 2 หรือวัตถุออกฤทธิ์ในประเภท 2 เพื่อการรักษาโรคตามคำสั่งของผู้ประกอบวิชาชีพเวชกรรมหรือผู้ประกอบวิชาชีพทันตกรรม การเสพยาเสพติดให้โทษในประเภท 5 ตามที่รัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุขประกาศกำหนดตามมาตรา 58 เพื่อการรักษาโรคตามคำสั่งของผู้ประกอบวิชาชีพที่มาตรานั้นระบุ และการเสพเพื่อการศึกษาวิจัย29 ผู้ที่ใช้ยาตามคำสั่งแพทย์และตรวจพบสารที่ตรงกับยานั้น จึงไม่ได้เสพโดยฝ่าฝืนมาตรา 104 ข้อที่ต้องพิสูจน์คือมีคำสั่งแพทย์จริงและสารที่ตรวจพบตรงกับยาที่ได้รับ

เมื่อผลคัดกรองเป็นบวกแต่ผู้ถูกตรวจยืนยันว่าไม่ได้เสพ ข้อเท็จจริงที่ควรแจ้งต่อเจ้าพนักงานทันทีและขอให้บันทึกไว้มีสี่ประการ ประการที่หนึ่ง ยาทุกชนิดที่ใช้ในช่วงก่อนตรวจ รวมทั้งยาที่ซื้อเองและผลิตภัณฑ์สมุนไพร ประการที่สอง ชื่อแพทย์หรือสถานพยาบาลที่สั่งยา ประการที่สาม คำขอให้ส่งตัวอย่างตรวจยืนยันในห้องปฏิบัติการ ประการที่สี่ คำขอสำเนาบันทึกพฤติการณ์และผลตรวจ เอกสารเหล่านี้ใช้ทั้งในชั้นสอบสวนและเป็นฐานของการขอให้ตรวจพิสูจน์ซ้ำ

คำถามว่า “สารเสพติดอยู่ในปัสสาวะได้กี่วัน” ไม่มีคำตอบเป็นจำนวนวันเดียวที่ใช้กับทุกคน งานทบทวนทางคลินิกอธิบายว่าระยะเวลาที่ตรวจพบได้ขึ้นกับหลายปัจจัย30 หน้านี้จึงไม่ระบุจำนวนวันตายตัว ในคดีที่ระยะเวลาเป็นประเด็น ความเห็นของผู้เชี่ยวชาญทางพิษวิทยาเป็นพยานหลักฐานที่เหมาะสมกว่าตัวเลขทั่วไป

ผลตรวจเป็นบวกกับการสมัครใจบำบัด

ตรวจฉี่เจอสารเสพติดไม่ได้นำไปสู่การลงโทษเสมอไป ประมวลกฎหมายยาเสพติดเปิดทางให้ผู้เสพที่เข้าเงื่อนไขเข้ารับการบำบัดรักษาแทนการถูกดำเนินคดี ถ้าไม่ปรากฏว่าผู้นั้นเป็นผู้ต้องหาหรืออยู่ระหว่างถูกดำเนินคดีในความผิดอื่นที่มีโทษจำคุก หรืออยู่ระหว่างรับโทษจำคุก ไม่มีพฤติกรรมที่อาจก่อให้เกิดอันตรายแก่ผู้อื่นหรือสังคม หรือมีพฤติกรรมเช่นนั้นที่เกิดจากโรคทางจิตและประสาทหรืออาการจากฤทธิ์ของยาเสพติด และสมัครใจเข้ารับการบำบัดรักษา เจ้าพนักงานต้องส่งตัวไปสถานพยาบาลยาเสพติดหรือศูนย์คัดกรอง และเมื่อบำบัดครบถ้วนจนได้รับหนังสือรับรอง ผู้นั้นไม่มีความผิด31

ประมวลกฎหมายยาเสพติดให้เข้ารับการบำบัดรักษาได้ในสามช่วงของเรื่อง ช่วงที่หนึ่งคือมาตรา 113 สำหรับผู้ที่สมัครใจขอเข้ารับการบำบัดรักษาในสถานพยาบาลยาเสพติดก่อนที่เจ้าพนักงานจะตรวจพบ32 ช่วงที่สองคือมาตรา 114 สำหรับผู้ที่ถูกตรวจพบแล้วและสมัครใจเข้ารับการบำบัดรักษา ซึ่งเชื่อมโดยตรงกับการตรวจปัสสาวะตามมาตรา 115 ช่วงที่สามคือมาตรา 168 เมื่อมีการฟ้องคดีแล้ว ถ้าศาลเห็นว่าพฤติการณ์แห่งคดียังไม่สมควรลงโทษ และจำเลยสำนึกในการกระทำโดยตกลงเข้ารับการบำบัดรักษา ศาลส่งตัวจำเลยไปสถานพยาบาลยาเสพติดได้หลังจากสอบถามพนักงานอัยการ เมื่อจำเลยเข้าเงื่อนไขอื่นของมาตรานั้นด้วย33

ศูนย์คัดกรองตามมาตรา 116 มีหน้าที่ตรวจหาสารเสพติดในร่างกาย คัดกรองและประเมินความรุนแรงของการติดยาเสพติด และพิจารณาส่งต่อผู้เข้ารับการบำบัดรักษาไปยังสถานพยาบาลหรือสถานฟื้นฟูสมรรถภาพ34 ผู้ที่เข้ารับการบำบัดรักษาตามมาตรา 114 จึงอาจถูกตรวจซ้ำที่ศูนย์คัดกรอง และผลตรวจที่ศูนย์คัดกรองเป็นข้อมูลที่ศูนย์ต้องจัดทำไว้ตามอนุมาตรา (4) ของมาตรา 116

ข้อที่ควรทราบก่อนเลือกคือ ผู้ที่หลบหนีหรือไม่ให้ความร่วมมือในการบำบัดรักษาจนครบถ้วน สถานพยาบาลต้องจัดทำประวัติ ข้อมูล และพฤติการณ์ไว้เพื่อประโยชน์ในการพิจารณาให้เข้ารับการบำบัดรักษาในครั้งต่อไป35 ความผิดฐานเสพตามมาตรา 162 ใช้เฉพาะกรณีที่ไม่ใช่กรณีตามมาตรา 113 หรือมาตรา 11436 ผลที่ว่าผู้นั้นไม่มีความผิดตามมาตรา 114 วรรคสองเกิดขึ้นเมื่อบำบัดครบถ้วนและได้รับหนังสือรับรองแล้วเท่านั้น ผู้ที่หลบหนีหรือบำบัดไม่ครบจึงไม่ได้รับผลตามวรรคนั้น

เมื่อคดีฐานเสพขึ้นสู่ศาลแล้ว ถ้าไม่ปรากฏว่าผู้กระทำความผิดเป็นผู้ต้องหาหรือถูกดำเนินคดีในความผิดอื่นที่มีโทษจำคุก หรืออยู่ระหว่างรับโทษจำคุก ศาลยังมีอำนาจเปลี่ยนโทษจำคุกเป็นวิธีการเพื่อความปลอดภัย หรือนำเงื่อนไขเพื่อคุมความประพฤติตามมาตรา 56 แห่งประมวลกฎหมายอาญามาใช้แทนการลงโทษ ภายในระยะเวลาไม่เกินสองปี37 ในคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1855/2567 จำเลยถูกฟ้องฐานเสพเมทแอมเฟตามีนและเคยต้องโทษจำคุกมาก่อน ศาลฎีกาเห็นว่าความผิดฐานเสพเป็นความผิดเพียงเล็กน้อย และนำเงื่อนไขคุมความประพฤติมาใช้แทนการลงโทษจำคุกตามมาตรา 16638 รายละเอียดของการบำบัดแทนการลงโทษอยู่ในหน้า บำบัดยาเสพติดแทนการลงโทษ

กรณีที่ถามบ่อยอีกกรณีหนึ่งคือ ตรวจฉี่เจอระหว่างรายงานตัวต่อพนักงานคุมประพฤติ เงื่อนไขคุมความประพฤติตามมาตรา 56 รวมถึงการให้ไปรับการบำบัดรักษาการติดยาเสพติดให้โทษ39 และเมื่อปรากฏตามคำแถลงของพนักงานอัยการหรือเจ้าพนักงานว่าผู้กระทำความผิดไม่ปฏิบัติตามเงื่อนไข ศาลอาจตักเตือน หรือกำหนดโทษที่ยังไม่ได้กำหนด หรือลงโทษที่รอไว้ก็ได้40 ผลตรวจที่เป็นบวกในช่วงนี้จึงไม่ได้ทำให้ถูกลงโทษโดยอัตโนมัติ ศาลมีทางเลือกตั้งแต่การตักเตือน คำอธิบายเรื่องยาที่ใช้และการตรวจยืนยันที่กล่าวในหัวข้อผลบวกลวงใช้ได้กับกรณีนี้เช่นกัน

ประเด็นที่ตรวจสอบเมื่อคดีเริ่มจากผลตรวจปัสสาวะ

เมื่อคดียาเสพติดเริ่มจากผลตรวจปัสสาวะ ทีมที่ปรึกษาของสำนักงานตรวจเอกสารตามลำดับของเหตุการณ์ ตั้งแต่เหตุที่ใช้ตรวจ วิธีตรวจ การบันทึก ไปจนถึงทางเลือกเรื่องการบำบัด ประเด็นแต่ละข้อผูกกับตัวบทที่อธิบายไว้ในหัวข้อก่อนหน้า

  1. เหตุจำเป็นและเหตุอันควรเชื่อตามมาตรา 115 (3) ปรากฏในบันทึกพฤติการณ์หรือไม่ และบันทึกระบุสิ่งที่พบเห็นจริงหรือระบุเพียงข้อสรุป41
  2. ผู้ตรวจเป็นเจ้าพนักงาน ป.ป.ส. พนักงานฝ่ายปกครองในตำแหน่งที่กฎกระทรวงระบุ หรือตำรวจชั้นสัญญาบัตรที่ได้รับมอบหมายเป็นลายลักษณ์อักษรหรือไม่
  3. ระยะเวลาที่อยู่ในความดูแลหลังตรวจพบเกินยี่สิบสี่ชั่วโมงหรือไม่ และหลังจากนั้นมีการจับตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาหรือไม่
  4. ผลตรวจเป็นผลคัดกรองอย่างเดียว หรือมีผลตรวจยืนยันจากสถานตรวจพิสูจน์ตามข้อ 12 ของกฎกระทรวงปี 2565 ผลยืนยันผ่านเกณฑ์ความเข้มข้นตามข้อ 13 หรือไม่ และขวดตัวอย่างมีการปิดผนึก ลายมือชื่อกำกับ และส่งตรวจตามเวลาที่กำหนดหรือไม่
  5. มียาตามคำสั่งแพทย์หรือข้อเท็จจริงอื่นที่อธิบายผลตรวจได้หรือไม่ และได้แจ้งไว้ในบันทึกตั้งแต่ต้นหรือไม่42
  6. ผู้ถูกตรวจเข้าเงื่อนไขของมาตรา 114 หรือไม่ และได้ลงนามสมัครใจหรือไม่สมัครใจเข้ารับการบำบัดรักษาในเอกสารใด
  7. มีข้อหาอื่นนอกจากเสพหรือครอบครองเพื่อเสพหรือไม่ เพราะข้อหาที่มีอัตราโทษจำคุกอย่างสูงเกินสามปีทำให้ข้อสันนิษฐานตามมาตรา 131/1 วรรคสองเข้ามาเกี่ยวข้อง และกระทบการขอปล่อยชั่วคราวตามที่อธิบายในหน้า ประกันตัวคดียาเสพติด

ผลของการตรวจสอบแต่ละข้อไม่ได้ทำให้คดีจบลงในตัวเอง แต่ใช้กำหนดว่าควรเลือกการบำบัดรักษา ควรขอให้ตรวจพิสูจน์ซ้ำ หรือควรโต้แย้งความชอบด้วยกฎหมายของการตรวจในชั้นพิจารณา การตัดสินใจระหว่างทางเลือกเหล่านี้ต้องทำในช่วงต้นของคดี เพราะการสมัครใจบำบัดตามมาตรา 114 ผูกกับช่วงเวลาหลังการตรวจพบ

กฎหมายเปรียบเทียบ: การตรวจสารเสพติดในอังกฤษและเวลส์

Police and Criminal Evidence Act 1984 (พระราชบัญญัติตำรวจและพยานหลักฐานทางอาญา ค.ศ. 1984) ของสหราชอาณาจักร section 63B ให้เก็บตัวอย่างปัสสาวะหรือตัวอย่างที่ไม่ใช่ตัวอย่างจากส่วนสงวนของร่างกาย (non-intimate sample) จากบุคคลที่อยู่ในการควบคุมของตำรวจ เพื่อตรวจหาสารเสพติดที่กำหนด โดยต้องเข้าเงื่อนไขหลายชั้นพร้อมกัน และ section 63B(8) กำหนดว่าผู้ที่ไม่ให้ตัวอย่างโดยไม่มีเหตุอันสมควร (without good cause) มีความผิด43

เงื่อนไขใน section 63B(1) มีสามชั้น ชั้นแรกคือมีการจับ (arrest condition) หรือการตั้งข้อหา (charge condition) ในความผิดที่กฎหมายกำหนด (trigger offence) หรือในความผิดอื่นที่เจ้าหน้าที่ตำรวจระดับสารวัตร (inspector) ขึ้นไปมีเหตุอันสมควรสงสัยว่าการใช้สารเสพติดที่กำหนดของบุคคลนั้นเป็นเหตุหรือมีส่วนให้เกิดความผิด และอนุญาตให้เก็บตัวอย่าง ชั้นที่สองคือเงื่อนไขอายุ (age condition) คืออายุครบสิบแปดปีในกรณีจับ และอายุครบสิบสี่ปีในกรณีตั้งข้อหา กับเงื่อนไขการร้องขอ (request condition) คือเจ้าหน้าที่ตำรวจได้ขอให้บุคคลนั้นให้ตัวอย่าง ชั้นที่สามคือเงื่อนไขการแจ้ง (notification condition) คือรัฐมนตรีได้แจ้งหัวหน้าตำรวจที่เกี่ยวข้องว่าได้จัดระบบที่เหมาะสมไว้สำหรับท้องที่หรือสถานีตำรวจนั้นแล้ว และยังไม่ได้ถอนการแจ้ง44 โครงสร้างนี้ผูกการตรวจไว้กับสถานะของบุคคลที่ถูกจับหรือถูกตั้งข้อหาแล้ว และผูกกับชนิดของสารที่กำหนด

เมื่อเทียบกับประมวลกฎหมายยาเสพติด มาตรา 115 (3) ของไทยใช้ได้กว้างกว่าในเรื่องสถานที่ คือในเคหสถาน สถานที่ใด ๆ หรือยานพาหนะ และไม่ต้องรอให้มีการจับหรือตั้งข้อหาก่อน แต่ผูกการตรวจไว้กับเหตุจำเป็นและเหตุอันควรเชื่อ และระบุวัตถุประสงค์ไว้ที่การบำบัดรักษา45 ส่วนการลงโทษผู้ปฏิเสธ กฎหมายอังกฤษใช้บทกำหนดโทษทั่วไปของ section 63B(8) ขณะที่ไทยมีบทกำหนดโทษเฉพาะในมาตรา 176 ซึ่งผูกกับการปฏิบัติหน้าที่ของเจ้าพนักงาน ป.ป.ส. ในการสืบสวน สอบสวน หรือตรวจสอบทรัพย์สิน46 ความต่างนี้ทำให้คำถามว่า “ปฏิเสธได้หรือไม่” ในระบบไทยต้องเริ่มจากการถามว่าผู้ตรวจใช้อำนาจตามบทใด

นิติเศรษฐศาสตร์: ต้นทุนของผลบวกลวงต่อระบบยุติธรรม

ในทางนิติเศรษฐศาสตร์ กระบวนพิจารณาความอาญามีต้นทุนสองประเภทที่ต้องชั่งกัน คือ ต้นทุนจากการวินิจฉัยผิดพลาด และต้นทุนของการดำเนินกระบวนการ ผลบวกลวงจากการตรวจคัดกรองเป็นความผิดพลาดที่ทำให้ผู้ที่ไม่ได้เสพยาเสพติดถูกจำกัดเสรีภาพหรือถูกดำเนินคดี การตรวจยืนยันในห้องปฏิบัติการก่อนดำเนินคดีจึงเป็นต้นทุนการดำเนินกระบวนการที่ใช้ลดความผิดพลาดประเภทนี้

ตัวอย่างสมมติต่อไปนี้แสดงวิธีคิด ไม่ใช่ค่าความแม่นยำของชุดตรวจยี่ห้อใด สมมติว่าตรวจคัดกรองบุคคล 1,000 คน ในกลุ่มนี้มีผู้ที่ใช้สารจริง 20 คน ชุดตรวจตรวจพบผู้ใช้จริงได้ร้อยละ 95 และให้ผลลบถูกต้องกับผู้ไม่ได้ใช้ร้อยละ 98 ผลที่ได้คือผลบวกจริงประมาณ 19 คน และผลบวกลวงประมาณ 20 คนจากผู้ไม่ได้ใช้ 980 คน ในกลุ่มที่ผลคัดกรองเป็นบวกประมาณ 39 คน จะมีผู้ที่ไม่ได้ใช้สารประมาณครึ่งหนึ่ง ตัวเลขนี้แสดงว่าเมื่อสัดส่วนผู้ใช้จริงในกลุ่มที่ถูกตรวจต่ำ ผลบวกจากการคัดกรองอย่างเดียวมีโอกาสผิดสูงแม้ชุดตรวจจะแม่นยำในตัวเอง

ข้อสรุปเชิงนโยบายจากตัวอย่างนี้มีสองข้อ ข้อแรก เงื่อนไข “เหตุอันควรเชื่อ” ในมาตรา 115 (3) มีหน้าที่ทางสถิติด้วย เพราะการตรวจเฉพาะผู้ที่มีเหตุอันควรเชื่อเพิ่มสัดส่วนผู้ใช้จริงในกลุ่มที่ถูกตรวจ และลดสัดส่วนผลบวกลวงในผลบวกทั้งหมด47 ข้อที่สอง ผลบวกลวงหนึ่งรายก่อต้นทุนหลายรายการ ได้แก่ การอยู่ในความดูแลไม่เกินยี่สิบสี่ชั่วโมง การถูกบันทึกประวัติ เวลาของพนักงานสอบสวน พนักงานอัยการ และศาล และความเสียหายต่อการงานของผู้ถูกตรวจ การตรวจยืนยันก่อนตัดสินใจดำเนินคดีตัดต้นทุนส่วนที่จะเกิดในชั้นสอบสวน ชั้นอัยการ และชั้นศาลออกไป จึงเป็นการใช้ทรัพยากรที่สมเหตุสมผล และเป็นแนวทางเดียวกับที่ข้อ 12 และข้อ 13 ของกฎกระทรวงปี 2565 กำหนดไว้

ข้อจำกัดของการวิเคราะห์นี้คือ ตัวเลขในตัวอย่างเป็นค่าสมมติ ค่าความไวและความจำเพาะของชุดตรวจจริงต่างกันตามชนิดสารและผู้ผลิต และหน้านี้ไม่ได้วัดต้นทุนแต่ละรายการเป็นตัวเงิน สำนักงานใช้กรอบนี้เพื่ออธิบายเหตุผลของการขอตรวจยืนยัน ไม่ได้ใช้แทนพยานผู้เชี่ยวชาญในคดี

เนื้อตัวร่างกายกับการตรวจเพื่อบำบัด

การตรวจปัสสาวะเป็นการเข้าไปในขอบเขตของเนื้อตัวร่างกายและข้อมูลสุขภาพของบุคคล กฎหมายยอมให้ทำได้ด้วยเหตุผลสองประการที่ต้องแยกจากกัน คือ ประโยชน์ในการบำบัดรักษาผู้ติดยาเสพติด และประโยชน์ในการพิสูจน์ความผิดในคดีอาญา มาตรา 115 วางเหตุผลประการแรกไว้ที่ถ้อยคำเปิดของมาตรา ส่วนมาตรา 131/1 ของประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาวางเหตุผลประการที่สองไว้พร้อมเงื่อนไขเรื่องความยินยอมและอัตราโทษ48

ความตึงระหว่างสองเหตุผลนี้อธิบายได้ว่าเหตุใดกฎหมายจึงจัดลำดับไว้เช่นนี้ เมื่อการตรวจมีขึ้นเพื่อบำบัด ผลที่ตามมาตามมาตรา 114 คือการส่งตัวไปสถานพยาบาลและการไม่มีความผิดเมื่อบำบัดครบ เมื่อการตรวจมีขึ้นเพื่อพิสูจน์ความผิด กฎหมายเรียกร้องความยินยอมและจำกัดข้อสันนิษฐานไว้เฉพาะความผิดที่มีอัตราโทษสูง แนวคิดที่อยู่เบื้องหลังคือ ผู้เสพเป็นผู้ที่ควรได้รับการบำบัดรักษามากกว่าการลงโทษ ซึ่งประมวลกฎหมายยาเสพติดเขียนไว้ชัดในมาตรา 165 ที่ให้ศาลคำนึงถึงการสงเคราะห์ให้จำเลยเลิกเสพยาเสพติดโดยการบำบัดรักษายิ่งกว่าการลงโทษ49

ในทางปฏิบัติ หลักนี้มีผลต่อวิธีอ่านเอกสารของคดี บันทึกพฤติการณ์ที่จัดทำในนามของการบำบัดรักษาแต่ถูกใช้เป็นพยานหลักฐานหลักในการฟ้อง ควรถูกตรวจด้วยมาตรฐานของพยานหลักฐานในคดีอาญา ไม่ใช่มาตรฐานของการคัดกรองทางสุขภาพ ความแตกต่างของมาตรฐานนี้เป็นเหตุผลที่สำนักงานให้ความสำคัญกับการตรวจยืนยันและความครบถ้วนของบันทึก

คำถามที่พบบ่อย

คำตอบต่อไปนี้สรุปจากตัวบทและคำพิพากษาที่อ้างไว้ในหน้านี้ ผลของแต่ละคดียังขึ้นกับข้อเท็จจริง พยานหลักฐาน และดุลพินิจของเจ้าพนักงานและศาล

ตำรวจมีสิทธิ์ตรวจฉี่ไหม

มี ประมวลกฎหมายยาเสพติด มาตรา 115 (3) ให้พนักงานฝ่ายปกครองหรือตำรวจและเจ้าพนักงาน ป.ป.ส. ตรวจหรือทดสอบ หรือสั่งให้รับการตรวจหรือทดสอบสารเสพติดในร่างกาย แต่ต้องมีเหตุจำเป็นประกอบกับเหตุอันควรเชื่อว่าบุคคลนั้นเสพยาเสพติด และกฎกระทรวงการดำเนินการเพื่อบำบัดรักษาผู้ติดยาเสพติด พ.ศ. 2565 กำหนดว่าตำรวจผู้มีอำนาจต้องเป็นข้าราชการตำรวจชั้นสัญญาบัตรขึ้นไปที่ได้รับมอบหมายเป็นลายลักษณ์อักษรให้มีหน้าที่เกี่ยวกับภารกิจด้านยาเสพติด

ปฏิเสธการตรวจฉี่ได้หรือไม่ มีความผิดไหม

ขึ้นกับฐานอำนาจของผู้ตรวจ ประมวลกฎหมายยาเสพติดมีบทกำหนดโทษเฉพาะในมาตรา 176 ซึ่งกำหนดโทษจำคุกไม่เกินหนึ่งปี หรือปรับไม่เกินสองหมื่นบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ แก่ผู้ไม่ยอมให้ตรวจในการปฏิบัติหน้าที่ของเลขาธิการ ป.ป.ส. รองเลขาธิการ ป.ป.ส. หรือเจ้าพนักงาน ป.ป.ส. ในการสืบสวน สอบสวน หรือตรวจสอบทรัพย์สิน ส่วนในชั้นสอบสวนตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 131/1 การไม่ยินยอมโดยไม่มีเหตุอันสมควรทำให้เกิดข้อสันนิษฐานที่เป็นผลเสีย เฉพาะความผิดที่มีอัตราโทษจำคุกอย่างสูงเกินสามปี

ตรวจฉี่เจอสารเสพติดมีโทษอะไร

ถ้าถูกดำเนินคดีฐานเสพตามมาตรา 162 มีโทษจำคุกไม่เกินหนึ่งปี หรือปรับไม่เกินสองหมื่นบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ แต่ถ้าเข้าเงื่อนไขของมาตรา 114 และสมัครใจเข้ารับการบำบัดรักษาจนครบถ้วนและได้รับหนังสือรับรอง ผู้นั้นไม่มีความผิด และเมื่อคดีขึ้นสู่ศาลแล้ว ศาลยังเปลี่ยนโทษจำคุกตามมาตรา 166 หรือส่งตัวจำเลยไปบำบัดรักษาตามมาตรา 168 ได้เมื่อเข้าเงื่อนไขของมาตรานั้น

ตรวจปัสสาวะพบสารเสพติดแต่ไม่ได้เสพ ทำอย่างไร

แจ้งยาทุกชนิดที่ใช้ก่อนตรวจและชื่อแพทย์ผู้สั่งยา ขอให้บันทึกไว้ในบันทึกพฤติการณ์ และขอให้ส่งตัวอย่างตรวจยืนยันในห้องปฏิบัติการ นิยามคำว่าเสพต้องเป็นการรับยาเสพติดเข้าสู่ร่างกายโดยรู้อยู่ว่าเป็นยาเสพติด และมาตรา 104 ยกเว้นการใช้ยาเสพติดให้โทษในประเภท 2 หรือวัตถุออกฤทธิ์ในประเภท 2 เพื่อการรักษาโรคตามคำสั่งของผู้ประกอบวิชาชีพเวชกรรมหรือทันตกรรม และการใช้ยาเสพติดให้โทษในประเภท 5 เพื่อการรักษาโรคตามที่รัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุขประกาศกำหนดตามมาตรา 58

ตรวจฉี่ขึ้น 2 ขีด หมายความว่าอย่างไร

ต้องอ่านตามคู่มือของชุดตรวจยี่ห้อและรุ่นนั้น ซึ่งกฎกระทรวงการดำเนินการเพื่อบำบัดรักษาผู้ติดยาเสพติด พ.ศ. 2565 ข้อ 10 กำหนดให้เจ้าพนักงานปฏิบัติตาม ผลจากชุดตรวจในที่เกิดเหตุเป็นผลเบื้องต้น ถ้าจะดำเนินคดี ข้อ 12 กำหนดให้ส่งตัวอย่างไปตรวจยืนยันที่สถานตรวจพิสูจน์ก่อน

สารเสพติดอยู่ในปัสสาวะได้กี่วัน

ไม่มีจำนวนวันเดียวที่ใช้กับทุกคน ระยะเวลาที่ตรวจพบได้ขึ้นกับหลายปัจจัย ในคดีที่ระยะเวลาเป็นประเด็น ความเห็นของผู้เชี่ยวชาญทางพิษวิทยาเป็นพยานหลักฐานที่เหมาะสมกว่าตัวเลขทั่วไป

หลังตรวจพบ ต้องถูกควบคุมตัวนานเท่าใด

มาตรา 115 (6) ให้อยู่ในความดูแลเป็นการชั่วคราวได้ไม่เกินยี่สิบสี่ชั่วโมงนับแต่เวลาที่ตรวจพบว่ามีสารเสพติดในร่างกาย เพื่อสอบถาม บันทึก และส่งตัวไปสถานพยาบาลยาเสพติด ถ้ามีการจับเพื่อดำเนินคดี การควบคุมตัวหลังจากนั้นเป็นไปตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา

รายงานตัวคุมประพฤติแล้วตรวจฉี่เจอ จะถูกจำคุกทันทีหรือไม่

ไม่ทันที ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 57 ให้ศาลเลือกได้ว่าจะตักเตือน หรือกำหนดโทษที่ยังไม่ได้กำหนด หรือลงโทษที่รอไว้ เมื่อปรากฏว่าผู้กระทำความผิดไม่ปฏิบัติตามเงื่อนไข คำอธิบายเรื่องยาที่ใช้และผลตรวจยืนยันจึงควรเสนอต่อพนักงานคุมประพฤติและศาลตั้งแต่ต้น

เชิงอรรถและแหล่งที่มา

เชิงอรรถต่อไปนี้ยกถ้อยคำตัวบทคำต่อคำจากแหล่งทางการ พร้อมแหล่งที่มาของคำพิพากษาศาลฎีกาและเอกสารอ้างอิงอื่นที่หน้านี้อ้างถึง ตามลำดับที่ปรากฏในเนื้อหา

  1. ประมวลกฎหมายยาเสพติด มาตรา ๑๑๕ บัญญัติว่า “เพื่อประโยชน์ในการบำบัดรักษาผู้ติดยาเสพติด ให้เจ้าพนักงาน ป.ป.ส. หรือพนักงานฝ่ายปกครองหรือตำรวจ มีหน้าที่และอำนาจ ดังต่อไปนี้ (๑) ตรวจหรือค้นผู้มีพฤติการณ์อันควรสงสัยว่าเสพยาเสพติด (๒) ยึดยาเสพติดจากผู้ครอบครองยาเสพติด (๓) ตรวจหรือทดสอบหรือสั่งให้รับการตรวจหรือทดสอบสารเสพติดในร่างกายของบุคคล เมื่อมีเหตุจำเป็นประกอบกับมีเหตุอันควรเชื่อว่าบุคคลนั้นเสพยาเสพติดในเคหสถาน สถานที่ใด ๆ หรือยานพาหนะ (๔) สอบถามและตรวจสอบ เพื่อทราบชื่อ อาชีพ ที่อยู่ ประวัติ รายได้ และพฤติการณ์อื่นของบุคคลตาม (๑) (๒) หรือ (๓) (๕) สอบถามความสมัครใจและให้ลงนามสมัครใจหรือไม่สมัครใจเข้ารับการบำบัดรักษา (๖) เพื่อประโยชน์ในการดำเนินการตาม (๑) (๒) (๓) (๔) และ (๕) และเพื่อส่งตัวผู้นั้นไปยังสถานพยาบาลยาเสพติด จะให้บุคคลนั้นอยู่ในความดูแลเป็นการชั่วคราวได้แต่ต้องไม่เกินยี่สิบสี่ชั่วโมงนับแต่เวลาที่ตรวจหรือทดสอบว่าบุคคลนั้นมีสารเสพติดอยู่ในร่างกาย (๗) บันทึกพฤติการณ์แห่งการดำเนินการตาม (๑) (๒) (๓) (๔) (๕) และ (๖) และส่งไปยังพนักงานสอบสวนเพื่อเก็บไว้เป็นพยานหลักฐานในกรณีที่จะดำเนินคดีกับบุคคลนั้น หลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขการดำเนินการตามวรรคหนึ่ง ให้เป็นไปตามที่รัฐมนตรีว่าการกระทรวงยุติธรรมกำหนดในกฎกระทรวง เจ้าพนักงาน ป.ป.ส. หรือพนักงานฝ่ายปกครองหรือตำรวจตำแหน่งใดหรือระดับใด จะมีหน้าที่และอำนาจตามที่กำหนดไว้ในวรรคหนึ่ง ให้เป็นไปตามที่รัฐมนตรีว่าการกระทรวงยุติธรรมกำหนดในกฎกระทรวง”ที่มา ระบบค้นหากฎหมาย สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา (ฉบับปรับปรุงล่าสุด) ตรวจถ้อยคำเมื่อ 7 พฤศจิกายน 2569
  2. ประมวลกฎหมายยาเสพติด มาตรา ๑๑๕ อ้างแล้วในเชิงอรรถที่ 1
  3. ประมวลกฎหมายยาเสพติด มาตรา ๑๗๖ บัญญัติว่า “ผู้ใดไม่ให้ถ้อยคำหรือไม่ส่งบัญชีเอกสารหรือวัตถุใด ๆ หรือไม่ยอมให้มีการตรวจหรือทดสอบว่าผู้ใดมียาเสพติดอยู่ในร่างกายหรือไม่ ในการปฏิบัติหน้าที่ของเลขาธิการ ป.ป.ส. รองเลขาธิการ ป.ป.ส. หรือเจ้าพนักงาน ป.ป.ส. ในการสืบสวน สอบสวน หรือตรวจสอบทรัพย์สินตามกฎหมายว่าด้วยวิธีพิจารณาคดียาเสพติด ต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินหนึ่งปี หรือปรับไม่เกินสองหมื่นบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ”ที่มา ระบบค้นหากฎหมาย สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา (ฉบับปรับปรุงล่าสุด) ตรวจถ้อยคำเมื่อ 7 พฤศจิกายน 2569
  4. ประมวลกฎหมายยาเสพติด มาตรา ๑ บัญญัติว่า ““เสพ” หมายความว่า การรับยาเสพติดเข้าสู่ร่างกายโดยรู้อยู่ว่าเป็นยาเสพติดไม่ว่าด้วยวิธีใด”ที่มา ราชกิจจานุเบกษา เล่ม ๑๓๘ ตอนที่ ๗๓ ก หน้า ๑ วันที่ ๘ พฤศจิกายน ๒๕๖๔ (ประมวลกฎหมายท้ายพระราชบัญญัติให้ใช้ประมวลกฎหมายยาเสพติด พ.ศ. ๒๕๖๔) · ระบบค้นหากฎหมายของสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา · สำเนาราชกิจจานุเบกษาในเว็บไซต์สำนักงาน ป.ป.ส.. ตรวจถ้อยคำเมื่อ 4 ตุลาคม 2569
  5. ประมวลกฎหมายยาเสพติด มาตรา ๑๑๔ บัญญัติว่า “ในกรณีที่เจ้าพนักงาน ป.ป.ส. หรือพนักงานฝ่ายปกครองหรือตำรวจตรวจพบผู้ที่มีพฤติการณ์อันควรสงสัยว่ากระทำความผิดฐานเสพยาเสพติดตามมาตรา ๑๖๒ หรือมาตรา ๑๖๓ หรือมีไว้ในครอบครองซึ่งยาเสพติดเพื่อเสพตามมาตรา ๑๖๔ ถ้าไม่ปรากฏว่าผู้นั้นเป็นผู้ต้องหาหรืออยู่ในระหว่างถูกดำเนินคดีในความผิดอื่นซึ่งเป็นความผิดที่มีโทษจำคุก หรืออยู่ในระหว่างรับโทษจำคุกตามคำพิพากษาของศาล ไม่มีพฤติกรรมที่อาจก่อให้เกิดอันตรายแก่ผู้อื่นหรือสังคม หรือมีพฤติกรรมที่อาจก่อให้เกิดอันตรายแก่ผู้อื่นหรือสังคมที่เกิดจากโรคทางจิตและประสาท หรืออาการที่เกิดจากฤทธิ์ของยาเสพติดที่ใช้ และสมัครใจเข้ารับการบำบัดรักษา ให้เจ้าพนักงาน ป.ป.ส. หรือพนักงานฝ่ายปกครองหรือตำรวจส่งตัวผู้นั้นไปสถานพยาบาลยาเสพติดหรือศูนย์คัดกรองต่อไป เมื่อผู้สมัครใจเข้ารับการบำบัดรักษาตามวรรคหนึ่งเข้ารับการบำบัดรักษาและปฏิบัติครบถ้วนตามหลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขที่คณะกรรมการบำบัดรักษาและฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดกำหนดโดยประกาศในราชกิจจานุเบกษา จนได้รับการรับรองเป็นหนังสือว่าเป็นผู้ผ่านการบำบัดรักษาเป็นที่น่าพอใจจากหัวหน้าสถานพยาบาลยาเสพติดหรือสถานฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ติดยาเสพติด ให้ผู้นั้นไม่มีความผิดในมาตราดังกล่าว หากผู้เข้ารับการบำบัดรักษาตามวรรคหนึ่งหลบหนีหรือไม่ให้ความร่วมมือในการบำบัดรักษาจนครบถ้วนตามหลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขที่คณะกรรมการบำบัดรักษาและฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดกำหนดโดยประกาศในราชกิจจานุเบกษา ให้สถานพยาบาลยาเสพติดหรือสถานฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ติดยาเสพติดจัดทำประวัติ ข้อมูล และพฤติการณ์ของผู้หลบหนีหรือไม่ให้ความร่วมมือในการบำบัดรักษาดังกล่าว เพื่อประโยชน์ในการพิจารณาให้เข้ารับการบำบัดรักษาตามวรรคหนึ่ง”ที่มา ราชกิจจานุเบกษา เล่ม ๑๓๘ ตอนที่ ๗๓ ก หน้า ๑ วันที่ ๘ พฤศจิกายน ๒๕๖๔ (ประมวลกฎหมายท้ายพระราชบัญญัติให้ใช้ประมวลกฎหมายยาเสพติด พ.ศ. ๒๕๖๔) · ระบบค้นหากฎหมายของสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา · สำเนาราชกิจจานุเบกษาในเว็บไซต์สำนักงาน ป.ป.ส.. ตรวจถ้อยคำเมื่อ 4 ตุลาคม 2569
  6. ประมวลกฎหมายยาเสพติด มาตรา ๑๖๒ บัญญัติว่า “ผู้ใดเสพยาเสพติดให้โทษในประเภท ๑ ประเภท ๒ หรือประเภท ๕ หรือเสพวัตถุออกฤทธิ์ในประเภท ๑ หรือประเภท ๒ และมิใช่กรณีตามมาตรา ๑๑๓ หรือมาตรา ๑๑๔ อันเป็นการฝ่าฝืนมาตรา ๑๐๔ ต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินหนึ่งปี หรือปรับไม่เกินสองหมื่นบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ”ที่มา ราชกิจจานุเบกษา เล่ม ๑๓๘ ตอนที่ ๗๓ ก หน้า ๑ วันที่ ๘ พฤศจิกายน ๒๕๖๔ (ประมวลกฎหมายท้ายพระราชบัญญัติให้ใช้ประมวลกฎหมายยาเสพติด พ.ศ. ๒๕๖๔) · ระบบค้นหากฎหมายของสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา · สำเนาราชกิจจานุเบกษาในเว็บไซต์สำนักงาน ป.ป.ส.. ตรวจถ้อยคำเมื่อ 4 ตุลาคม 2569
  7. ประมวลกฎหมายยาเสพติด มาตรา ๑๑๕ อ้างแล้วในเชิงอรรถที่ 1
  8. ประมวลกฎหมายยาเสพติด มาตรา ๑๑๕ อ้างแล้วในเชิงอรรถที่ 1
  9. ประมวลกฎหมายยาเสพติด มาตรา ๑๑๕ อ้างแล้วในเชิงอรรถที่ 1
  10. ประมวลกฎหมายยาเสพติด มาตรา ๑๑๕ อ้างแล้วในเชิงอรรถที่ 1
  11. กฎกระทรวงการดำเนินการเพื่อบำบัดรักษาผู้ติดยาเสพติด พ.ศ. ๒๕๖๕ ข้อ ๓ (๓) กำหนดว่า “ตำรวจผู้เป็นข้าราชการตำรวจชั้นสัญญาบัตรขึ้นไปและได้รับมอบหมายเป็นลายลักษณ์อักษรจากผู้บังคับบัญชาหัวหน้าหน่วยงานหรือผู้ได้รับมอบหมายจากผู้บังคับบัญชาหัวหน้าหน่วยงานให้มีหน้าที่และอำนาจเกี่ยวกับภารกิจด้านยาเสพติด”ที่มา ระบบค้นหากฎหมาย สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา (ฉบับปรับปรุงล่าสุด) ออกโดยอาศัยอำนาจตามมาตรา ๒๔ วรรคสอง แห่งพระราชบัญญัติให้ใช้ประมวลกฎหมายยาเสพติด พ.ศ. ๒๕๖๔ และมาตรา ๑๑๕ วรรคสองและวรรคสาม แห่งประมวลกฎหมายยาเสพติด ประกาศในราชกิจจานุเบกษาวันที่ 1 กันยายน 2565 สถานะในฐานข้อมูล: ยังมีผลใช้บังคับ ตรวจถ้อยคำเมื่อ 7 พฤศจิกายน 2569
  12. ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ๗/๑ บัญญัติว่า “ผู้ถูกจับหรือผู้ต้องหาซึ่งถูกควบคุมหรือขังมีสิทธิแจ้งหรือขอให้เจ้าพนักงานแจ้งให้ญาติหรือผู้ซึ่งผู้ถูกจับหรือผู้ต้องหาไว้วางใจทราบถึงการถูกจับกุมและสถานที่ที่ถูกควบคุมในโอกาสแรกและให้ผู้ถูกจับหรือผู้ต้องหามีสิทธิดังต่อไปนี้ด้วย (๑) พบและปรึกษาผู้ซึ่งจะเป็นทนายความเป็นการเฉพาะตัว (๒) ให้ทนายความหรือผู้ซึ่งตนไว้วางใจเข้าฟังการสอบปากคำตนได้ในชั้นสอบสวน (๓) ได้รับการเยี่ยมหรือติดต่อกับญาติได้ตามสมควร (๔) ได้รับการรักษาพยาบาลโดยเร็วเมื่อเกิดการเจ็บป่วย ให้พนักงานฝ่ายปกครองหรือตำรวจซึ่งรับมอบตัวผู้ถูกจับหรือผู้ต้องหามีหน้าที่แจ้งให้ผู้ถูกจับหรือผู้ต้องหานั้นทราบในโอกาสแรกถึงสิทธิตามวรรคหนึ่ง”ที่มา ฉบับปรับปรุงล่าสุด ระบบค้นหากฎหมาย สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา · ระบบค้นหากฎหมายของสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา. มาตรา ๗/๑ เพิ่มโดยพระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา (ฉบับที่ ๒๒) พ.ศ. ๒๕๔๗ ตรวจถ้อยคำเมื่อ 4 ตุลาคม 2569
  13. ประมวลกฎหมายยาเสพติด มาตรา ๑๗๖ อ้างแล้วในเชิงอรรถที่ 3
  14. ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ๑๓๑/๑ วรรคหนึ่งและวรรคสอง บัญญัติว่า “ในกรณีที่จำเป็นต้องใช้พยานหลักฐานทางวิทยาศาสตร์ เพื่อพิสูจน์ข้อเท็จจริงตามมาตรา ๑๓๑ ให้พนักงานสอบสวนมีอำนาจให้ทำการตรวจพิสูจน์บุคคล วัตถุ หรือเอกสารใด ๆ โดยวิธีการทางวิทยาศาสตร์ได้ ในกรณีความผิดอาญาที่มีอัตราโทษจำคุกอย่างสูงเกินสามปี หากการตรวจพิสูจน์ตามวรรคหนึ่งจำเป็นต้องตรวจเก็บตัวอย่างเลือด เนื้อเยื่อ ผิวหนัง เส้นผมหรือขน น้ำลาย ปัสสาวะ อุจจาระ สารคัดหลั่ง สารพันธุกรรมหรือส่วนประกอบของร่างกายจากผู้ต้องหา ผู้เสียหายหรือบุคคลที่เกี่ยวข้องให้พนักงานสอบสวนผู้รับผิดชอบมีอำนาจให้แพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญดำเนินการตรวจดังกล่าวได้ แต่ต้องกระทำเพียงเท่าที่จำเป็นและสมควรโดยใช้วิธีการที่ก่อให้เกิดความเจ็บปวดน้อยที่สุดเท่าที่จะกระทำได้ทั้งจะต้องไม่เป็นอันตรายต่อร่างกายหรืออนามัยของบุคคลนั้น และผู้ต้องหา ผู้เสียหาย หรือบุคคลที่เกี่ยวข้องต้องให้ความยินยอม หากผู้ต้องหาหรือผู้เสียหายไม่ยินยอมโดยไม่มีเหตุอันสมควรหรือผู้ต้องหาหรือผู้เสียหายกระทำการป้องปัดขัดขวางมิให้บุคคลที่เกี่ยวข้องให้ความยินยอมโดยไม่มีเหตุอันสมควรให้สันนิษฐานไว้เบื้องต้นว่าข้อเท็จจริงเป็นไปตามผลการตรวจพิสูจน์ที่หากได้ตรวจพิสูจน์แล้วจะเป็นผลเสียต่อผู้ต้องหาหรือผู้เสียหายนั้นแล้วแต่กรณี”ที่มา ระบบค้นหากฎหมาย สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา (ฉบับปรับปรุงล่าสุด) ตรวจถ้อยคำเมื่อ 7 พฤศจิกายน 2569
  15. ประมวลกฎหมายยาเสพติด มาตรา ๑๖๒ อ้างแล้วในเชิงอรรถที่ 6
  16. ประมวลกฎหมายยาเสพติด มาตรา ๑๖๔ บัญญัติว่า “ผู้ใดมีไว้ในครอบครองซึ่งยาเสพติดให้โทษในประเภท ๑ ประเภท ๒ หรือประเภท ๕ หรือวัตถุออกฤทธิ์ในประเภท ๑ หรือประเภท ๒ เพื่อเสพ อันเป็นการฝ่าฝืนมาตรา ๑๐๗ ต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินสองปี หรือปรับไม่เกินสี่หมื่นบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ”ที่มา ราชกิจจานุเบกษา เล่ม ๑๓๘ ตอนที่ ๗๓ ก หน้า ๑ วันที่ ๘ พฤศจิกายน ๒๕๖๔ (ประมวลกฎหมายท้ายพระราชบัญญัติให้ใช้ประมวลกฎหมายยาเสพติด พ.ศ. ๒๕๖๔) · ระบบค้นหากฎหมายของสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา · สำเนาราชกิจจานุเบกษาในเว็บไซต์สำนักงาน ป.ป.ส.. ตรวจถ้อยคำเมื่อ 4 ตุลาคม 2569
  17. ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ๒๒๖ บัญญัติว่า “พยานวัตถุ พยานเอกสาร หรือพยานบุคคลซึ่งน่าจะพิสูจน์ได้ว่าจำเลยมีผิดหรือบริสุทธิ์ ให้อ้างเป็นพยานหลักฐานได้ แต่ต้องเป็นพยานชนิดที่มิได้เกิดขึ้นจากการจูงใจ มีคำมั่นสัญญา ขู่เข็ญ หลอกหลวงหรือโดยมิชอบประการอื่น และให้สืบตามบทบัญญัติแห่งประมวลกฎหมายนี้หรือกฎหมายอื่นอันว่าด้วยการสืบพยาน”ที่มา ระบบค้นหากฎหมาย สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา (ฉบับปรับปรุงล่าสุด) ตรวจถ้อยคำเมื่อ 7 พฤศจิกายน 2569
  18. ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ๒๒๖/๑ บัญญัติว่า “ในกรณีที่ความปรากฏแก่ศาลว่า พยานหลักฐานใดเป็นพยานหลักฐานที่เกิดขึ้นโดยชอบแต่ได้มาเนื่องจากการกระทำโดยมิชอบ หรือเป็นพยานหลักฐานที่ได้มาโดยอาศัยข้อมูลที่เกิดขึ้นหรือได้มาโดยมิชอบ ห้ามมิให้ศาลรับฟังพยานหลักฐานนั้น เว้นแต่การรับฟังพยานหลักฐานนั้นจะเป็นประโยชน์ต่อการอำนวยความยุติธรรมมากกว่าผลเสียอันเกิดจากผลกระทบต่อมาตรฐานของระบบงานยุติธรรมทางอาญาหรือสิทธิเสรีภาพพื้นฐานของประชาชน ในการใช้ดุลพินิจรับฟังพยานหลักฐานตามวรรคหนึ่ง ให้ศาลพิจารณาถึงพฤติการณ์ทั้งปวงแห่งคดี โดยต้องคำนึงถึงปัจจัยต่างๆ ดังต่อไปนี้ด้วย (๑) คุณค่าในเชิงพิสูจน์ ความสำคัญ และความน่าเชื่อถือของพยานหลักฐานนั้น (๒) พฤติการณ์และความร้ายแรงของความผิดในคดี (๓) ลักษณะและความเสียหายที่เกิดจากการกระทำโดยมิชอบ (๔) ผู้ที่กระทำการโดยมิชอบอันเป็นเหตุให้ได้พยานหลักฐานมานั้นได้รับการลงโทษหรือไม่เพียงใด”ที่มา ฉบับปรับปรุงล่าสุด ระบบค้นหากฎหมาย สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา · ระบบค้นหากฎหมายของสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา. มาตรา ๒๒๖/๑ เพิ่มโดยพระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา (ฉบับที่ ๒๘) พ.ศ. ๒๕๕๑ ตรวจถ้อยคำเมื่อ 4 ตุลาคม 2569
  19. Karen E. Moeller, Kelly C. Lee and Julie C. Kissack, “Urine Drug Screening: Practical Guide for Clinicians,” Mayo Clinic Proceedings 83(1) (2008): 66–76, DOI 10.4065/83.1.66 (งานทบทวนทางคลินิกว่าด้วยวิธีตรวจคัดกรองสารเสพติดในปัสสาวะ การแปลผล ปฏิกิริยาข้าม และการตรวจยืนยัน)ที่มา Mayo Clinic Proceedings ข้อมูลบรรณานุกรมตรวจกับ Crossref (api.crossref.org) และสาระตรวจกับฉบับเต็มบนเว็บไซต์ Mayo Clinic Proceedings ตรวจถ้อยคำเมื่อ 7 พฤศจิกายน 2569 สาระในเนื้อหาเป็นการสรุปของสำนักงาน ไม่ได้ยกถ้อยคำของผู้เขียน
  20. กฎกระทรวงการดำเนินการเพื่อบำบัดรักษาผู้ติดยาเสพติด พ.ศ. ๒๕๖๕ ข้อ ๑๐ กำหนดว่า “วิธีการตรวจหรือทดสอบสารเสพติดในเบื้องต้น ให้ถือปฏิบัติโดยใช้เครื่องมือหรือชุดน้ำยาตรวจสอบ ดังต่อไปนี้ (๑) ชุดน้ำยาตรวจหรือทดสอบของกรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ กระทรวงสาธารณสุขหรือหน่วยงานอื่นของรัฐ โดยให้ถือปฏิบัติตามคู่มือวิธีการตรวจสอบของชุดน้ำยาตรวจสอบของหน่วยงานนั้น (๒) ชุดตรวจหรือเครื่องมือตรวจสอบโดยวิธี Immunoassay โดยให้ถือปฏิบัติตามคู่มือวิธีการตรวจสอบของชุดตรวจหรือเครื่องมือแต่ละชนิด”ที่มา ระบบค้นหากฎหมาย สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา (ฉบับปรับปรุงล่าสุด) ออกโดยอาศัยอำนาจตามมาตรา ๒๔ วรรคสอง แห่งพระราชบัญญัติให้ใช้ประมวลกฎหมายยาเสพติด พ.ศ. ๒๕๖๔ และมาตรา ๑๑๕ วรรคสองและวรรคสาม แห่งประมวลกฎหมายยาเสพติด ประกาศในราชกิจจานุเบกษาวันที่ 1 กันยายน 2565 สถานะในฐานข้อมูล: ยังมีผลใช้บังคับ ตรวจถ้อยคำเมื่อ 7 พฤศจิกายน 2569
  21. กฎกระทรวงการดำเนินการเพื่อบำบัดรักษาผู้ติดยาเสพติด พ.ศ. ๒๕๖๕ ข้อ ๘ (๑) กำหนดว่า “จัดให้มีบริเวณสำหรับตัวผู้เข้ารับการตรวจหรือทดสอบ เพื่อดำเนินการตรวจหรือทดสอบ หรือเก็บปัสสาวะภายในระยะเวลาเท่าที่จำเป็น แล้วแต่กรณี เพื่อให้การตรวจหรือทดสอบ หรือเก็บปัสสาวะเสร็จสิ้นไปโดยเรียบร้อยและเก็บไว้ในสถานที่มิดชิดจากบุคคลภายนอก ทั้งนี้ โดยคำนึงถึงอายุ เพศ ภาวะเพศสภาพไม่ตรงกับเพศกำเนิด และศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์”ที่มา ระบบค้นหากฎหมาย สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา (ฉบับปรับปรุงล่าสุด) ออกโดยอาศัยอำนาจตามมาตรา ๒๔ วรรคสอง แห่งพระราชบัญญัติให้ใช้ประมวลกฎหมายยาเสพติด พ.ศ. ๒๕๖๔ และมาตรา ๑๑๕ วรรคสองและวรรคสาม แห่งประมวลกฎหมายยาเสพติด ประกาศในราชกิจจานุเบกษาวันที่ 1 กันยายน 2565 สถานะในฐานข้อมูล: ยังมีผลใช้บังคับ ตรวจถ้อยคำเมื่อ 7 พฤศจิกายน 2569
  22. กฎกระทรวงการดำเนินการเพื่อบำบัดรักษาผู้ติดยาเสพติด พ.ศ. ๒๕๖๕ ข้อ ๙ กำหนดว่า “วิธีเก็บปัสสาวะให้ถือปฏิบัติ ดังต่อไปนี้ (๑) จัดให้มีผู้ควบคุมการถ่ายปัสสาวะของผู้รับการตรวจหรือทดสอบทุกครั้ง ทั้งนี้ เพื่อป้องกันมิให้มีการกระทำใด ๆ ที่ทำให้ปัสสาวะเกิดการเจือจาง เติมสารเพื่อปลอมปน หรือสับเปลี่ยนตัวอย่างปัสสาวะ (๒) บันทึกหมายเลขประจำขวด และชื่อ นามสกุล และหมายเลขประจำตัวประชาชน (๑๓ หลัก) ของผู้รับการตรวจหรือทดสอบบนฉลากปิดขวดเก็บปัสสาวะ (๓) มอบอุปกรณ์ในการเก็บปัสสาวะแก่ผู้รับการตรวจหรือทดสอบเพื่อนำไปใส่ปัสสาวะของตนให้ได้จำนวนประมาณสามสิบมิลลิลิตร ให้ส่งตัวอย่างปัสสาวะไปยังสถานพยาบาลยาเสพติดหรือศูนย์คัดกรองหรือสถานตรวจพิสูจน์ แล้วแต่กรณี ภายในสองชั่วโมงนับแต่มีการเก็บปัสสาวะโดยไม่ต้องแช่เย็นตัวอย่างปัสสาวะ แต่หากไม่สามารถดำเนินการได้ ให้แช่เย็นตัวอย่างปัสสาวะที่อุณหภูมิสองถึงแปดองศาเซลเซียส”ที่มา ระบบค้นหากฎหมาย สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา (ฉบับปรับปรุงล่าสุด) ออกโดยอาศัยอำนาจตามมาตรา ๒๔ วรรคสอง แห่งพระราชบัญญัติให้ใช้ประมวลกฎหมายยาเสพติด พ.ศ. ๒๕๖๔ และมาตรา ๑๑๕ วรรคสองและวรรคสาม แห่งประมวลกฎหมายยาเสพติด ประกาศในราชกิจจานุเบกษาวันที่ 1 กันยายน 2565 สถานะในฐานข้อมูล: ยังมีผลใช้บังคับ ตรวจถ้อยคำเมื่อ 7 พฤศจิกายน 2569
  23. กฎกระทรวงการดำเนินการเพื่อบำบัดรักษาผู้ติดยาเสพติด พ.ศ. ๒๕๖๕ ข้อ ๑๒ กำหนดว่า “ในกรณีที่ตรวจหรือทดสอบสารเสพติดในเบื้องต้นตามข้อ ๑๐ แล้วให้ผลบวก ถ้าบุคคลนั้นมีพฤติการณ์ต้องห้ามหรือไม่สมัครใจเข้ารับการบำบัดรักษาตามข้อ ๑๕ วรรคสอง ให้เจ้าพนักงานจดบันทึกข้อมูลและรายละเอียดเกี่ยวกับชื่อ นามสกุล ภูมิลำเนา หรือสถานที่อยู่ของผู้รับการตรวจหรือทดสอบที่สามารถจะเรียกตัวหรือออกหมายเรียกมาเพื่อดำเนินคดีได้เมื่อมีการตรวจสอบยืนยันผลตามข้อ ๑๓ แล้วพบว่าเป็นผู้มีสารเสพติดในร่างกาย ในการตรวจหรือทดสอบสารเสพติดในเบื้องต้นนั้น เมื่ออ่านผลแล้ว ปรากฏว่าให้ผลบวกตามคู่มือวิธีการตรวจสอบตามเครื่องมือหรือชุดน้ำยาตรวจสอบในข้อ ๑๐ ให้ปิดเป็นความลับและให้เจ้าพนักงานหรือเจ้าหน้าที่ของรัฐผู้ซึ่งอยู่ภายใต้การกำกับดูแลของเจ้าพนักงานซึ่งทำการตรวจหรือทดสอบสารเสพติดนำขวดปัสสาวะของผู้รับการตรวจหรือทดสอบนั้นปิดให้สนิท พร้อมทั้งผนึกปากขวดด้วยแถบกาว โดยมีลายมือชื่อของผู้ทำการตรวจหรือทดสอบกำกับไว้ และเมื่อดำเนินการดังกล่าวเสร็จเรียบร้อยแล้ว ให้ผู้ทำการตรวจหรือทดสอบรีบส่งตัวอย่างปัสสาวะไปยังสถานตรวจพิสูจน์ตามระเบียบคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามยาเสพติดว่าด้วยการตรวจรับ การตรวจพิสูจน์ การเก็บรักษา การทำลาย การนำไปใช้ประโยชน์ และการรายงานยาเสพติด เพื่อตรวจยืนยันผล”ที่มา ระบบค้นหากฎหมาย สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา (ฉบับปรับปรุงล่าสุด) ออกโดยอาศัยอำนาจตามมาตรา ๒๔ วรรคสอง แห่งพระราชบัญญัติให้ใช้ประมวลกฎหมายยาเสพติด พ.ศ. ๒๕๖๔ และมาตรา ๑๑๕ วรรคสองและวรรคสาม แห่งประมวลกฎหมายยาเสพติด ประกาศในราชกิจจานุเบกษาวันที่ 1 กันยายน 2565 สถานะในฐานข้อมูล: ยังมีผลใช้บังคับ ตรวจถ้อยคำเมื่อ 7 พฤศจิกายน 2569
  24. กฎกระทรวงการดำเนินการเพื่อบำบัดรักษาผู้ติดยาเสพติด พ.ศ. ๒๕๖๕ ข้อ ๑๓ (๑) ถึง (๔) กำหนดว่า “เมื่อสถานตรวจพิสูจน์ โรงพยาบาล หรือมหาวิทยาลัยของรัฐ ได้รับขวดปัสสาวะตามข้อ ๑๒ และได้ดำเนินการตรวจยืนยันแล้ว ให้ถือเกณฑ์การตัดสินผลการตรวจพิสูจน์ว่าเป็นผู้มีสารเสพติดอยู่ในร่างกาย ดังต่อไปนี้ (๑) กลุ่มแอมเฟตามีน (Amphetamines) และกลุ่มเอ็กซ์ตาซี (Ecstasy - Group Substances) เมื่อตรวจพบว่ามีสารหรือเมตาบอไลต์ของสารในกลุ่มดังกล่าวอยู่ในปัสสาวะตั้งแต่หนึ่งไมโครกรัมต่อมิลลิลิตรขึ้นไป (๒) กลุ่มโอปิเอต (Opiates) ได้แก่ เฮโรอีน มอร์ฟีน และฝิ่น เมื่อตรวจพบว่ามีสารหรือเมตาบอไลต์ของสารในกลุ่มดังกล่าวอยู่ในปัสสาวะตั้งแต่สามร้อยนาโนกรัมต่อมิลลิลิตรขึ้นไป (๓) กลุ่มกัญชา (Cannabis) เมื่อตรวจพบว่ามีสารออกฤทธิ์หรือกัญชา (Cannabinoids) หรือเมตาบอไลต์ของกัญชาอยู่ในปัสสาวะตั้งแต่ห้าสิบนาโนกรัมต่อมิลลิลิตรขึ้นไป (๔) กลุ่มโคคาอีน (Cocaine) เมื่อตรวจพบว่ามีสารหรือเมตาบอไลต์ของโคคาอีนอยู่ในปัสสาวะตั้งแต่สามร้อยนาโนกรัมต่อมิลลิลิตรขึ้นไป”ที่มา ระบบค้นหากฎหมาย สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา (ฉบับปรับปรุงล่าสุด) ออกโดยอาศัยอำนาจตามมาตรา ๒๔ วรรคสอง แห่งพระราชบัญญัติให้ใช้ประมวลกฎหมายยาเสพติด พ.ศ. ๒๕๖๔ และมาตรา ๑๑๕ วรรคสองและวรรคสาม แห่งประมวลกฎหมายยาเสพติด ประกาศในราชกิจจานุเบกษาวันที่ 1 กันยายน 2565 สถานะในฐานข้อมูล: ยังมีผลใช้บังคับ ตรวจถ้อยคำเมื่อ 7 พฤศจิกายน 2569
  25. กฎกระทรวงการดำเนินการเพื่อบำบัดรักษาผู้ติดยาเสพติด พ.ศ. ๒๕๖๕ ข้อ ๑๑ กำหนดว่า “ในกรณีที่ตรวจหรือทดสอบสารเสพติดในเบื้องต้นตามข้อ ๑๐ แล้วให้ผลบวก หากผู้รับการตรวจหรือทดสอบสมัครใจเข้ารับการบำบัดรักษา ให้เจ้าพนักงานดำเนินการตามข้อ ๑๕ วรรคหนึ่ง โดยไม่ต้องดำเนินการส่งตัวอย่างปัสสาวะไปยังสถานตรวจพิสูจน์ โรงพยาบาลหรือมหาวิทยาลัยของรัฐ”ที่มา ระบบค้นหากฎหมาย สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา (ฉบับปรับปรุงล่าสุด) ออกโดยอาศัยอำนาจตามมาตรา ๒๔ วรรคสอง แห่งพระราชบัญญัติให้ใช้ประมวลกฎหมายยาเสพติด พ.ศ. ๒๕๖๔ และมาตรา ๑๑๕ วรรคสองและวรรคสาม แห่งประมวลกฎหมายยาเสพติด ประกาศในราชกิจจานุเบกษาวันที่ 1 กันยายน 2565 สถานะในฐานข้อมูล: ยังมีผลใช้บังคับ ตรวจถ้อยคำเมื่อ 7 พฤศจิกายน 2569
  26. ประมวลกฎหมายยาเสพติด มาตรา ๑ (นิยามคำว่า “เสพ”) อ้างแล้วในเชิงอรรถที่ 4
  27. Moeller, Lee and Kissack (2008) อ้างแล้วในเชิงอรรถที่ 19
  28. กฎกระทรวงการดำเนินการเพื่อบำบัดรักษาผู้ติดยาเสพติด พ.ศ. ๒๕๖๕ ข้อ ๑๒ อ้างแล้วในเชิงอรรถที่ 23
  29. ประมวลกฎหมายยาเสพติด มาตรา ๑๐๔ บัญญัติว่า “ห้ามผู้ใดเสพยาเสพติดให้โทษในประเภท ๑ ประเภท ๒ หรือประเภท ๕ หรือเสพวัตถุออกฤทธิ์ในประเภท ๑ หรือประเภท ๒ เว้นแต่การเสพยาเสพติดให้โทษในประเภท ๒ หรือวัตถุออกฤทธิ์ในประเภท ๒ เพื่อการรักษาโรคตามคำสั่งของผู้ประกอบวิชาชีพเวชกรรมหรือผู้ประกอบวิชาชีพทันตกรรม หรือการเสพยาเสพติดให้โทษในประเภท ๕ ตามที่รัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุขประกาศกำหนดตามมาตรา ๕๘ เพื่อการรักษาโรคตามคำสั่งของผู้ประกอบวิชาชีพเวชกรรม ผู้ประกอบวิชาชีพทันตกรรม ผู้ประกอบวิชาชีพการแพทย์แผนไทย ผู้ประกอบวิชาชีพการแพทย์แผนไทยประยุกต์ หรือหมอพื้นบ้านตามกฎหมายว่าด้วยวิชาชีพการแพทย์แผนไทย หรือเสพเพื่อการศึกษาวิจัย”ที่มา ราชกิจจานุเบกษา เล่ม ๑๓๘ ตอนที่ ๗๓ ก หน้า ๑ วันที่ ๘ พฤศจิกายน ๒๕๖๔ (ประมวลกฎหมายท้ายพระราชบัญญัติให้ใช้ประมวลกฎหมายยาเสพติด พ.ศ. ๒๕๖๔) · ระบบค้นหากฎหมายของสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา · สำเนาราชกิจจานุเบกษาในเว็บไซต์สำนักงาน ป.ป.ส.. ตรวจถ้อยคำเมื่อ 4 ตุลาคม 2569
  30. Moeller, Lee and Kissack (2008) อ้างแล้วในเชิงอรรถที่ 19
  31. ประมวลกฎหมายยาเสพติด มาตรา ๑๑๔ อ้างแล้วในเชิงอรรถที่ 5
  32. ประมวลกฎหมายยาเสพติด มาตรา ๑๑๓ บัญญัติว่า “ผู้ใดยกเหตุว่าตนได้เสพยาเสพติดตามมาตรา ๑๖๒ หรือมาตรา ๑๖๓ หรือมีไว้ในครอบครองซึ่งยาเสพติดให้โทษหรือวัตถุออกฤทธิ์เพื่อเสพตามมาตรา ๑๖๔ และได้สมัครใจขอเข้ารับการบำบัดรักษาในสถานพยาบาลยาเสพติดก่อนที่เจ้าพนักงาน ป.ป.ส. หรือพนักงานฝ่ายปกครองหรือตำรวจจะตรวจพบ อีกทั้งได้ปฏิบัติครบถ้วนตามหลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขที่คณะกรรมการบำบัดรักษาและฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดกำหนดโดยประกาศในราชกิจจานุเบกษา จนได้รับการรับรองเป็นหนังสือว่าเป็นผู้ผ่านการบำบัดรักษาเป็นที่น่าพอใจจากหัวหน้าสถานพยาบาลยาเสพติดหรือสถานฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ติดยาเสพติด ให้ผู้นั้นไม่มีความผิดในมาตราดังกล่าว”ที่มา ราชกิจจานุเบกษา เล่ม ๑๓๘ ตอนที่ ๗๓ ก หน้า ๑ วันที่ ๘ พฤศจิกายน ๒๕๖๔ (ประมวลกฎหมายท้ายพระราชบัญญัติให้ใช้ประมวลกฎหมายยาเสพติด พ.ศ. ๒๕๖๔) · ระบบค้นหากฎหมายของสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา · สำเนาราชกิจจานุเบกษาในเว็บไซต์สำนักงาน ป.ป.ส.. ตรวจถ้อยคำเมื่อ 4 ตุลาคม 2569
  33. ประมวลกฎหมายยาเสพติด มาตรา ๑๖๘ บัญญัติว่า “ภายใต้บังคับมาตรา ๑๑๔ เมื่อมีการฟ้องคดีต่อศาลว่าบุคคลใดกระทำความผิดตามลักษณะนี้ ถ้าไม่ปรากฏว่าผู้นั้นเป็นผู้ต้องหาหรืออยู่ในระหว่างถูกดำเนินคดีในความผิดอื่นซึ่งเป็นความผิดที่มีโทษจำคุก หรืออยู่ในระหว่างรับโทษจำคุกตามคำพิพากษาของศาล ในกรณีที่ศาลเห็นว่าพฤติการณ์แห่งคดียังไม่สมควรลงโทษจำเลย หากจำเลยสำนึกในการกระทำโดยตกลงเข้ารับการบำบัดรักษา เมื่อศาลสอบถามพนักงานอัยการแล้ว หากศาลเห็นสมควร ให้ส่งตัวจำเลยไปสถานพยาบาลยาเสพติดเพื่อเข้ารับการบำบัดรักษาต่อไป”ที่มา ราชกิจจานุเบกษา เล่ม ๑๓๘ ตอนที่ ๗๓ ก หน้า ๑ วันที่ ๘ พฤศจิกายน ๒๕๖๔ (ประมวลกฎหมายท้ายพระราชบัญญัติให้ใช้ประมวลกฎหมายยาเสพติด พ.ศ. ๒๕๖๔) · ระบบค้นหากฎหมายของสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา · สำเนาราชกิจจานุเบกษาในเว็บไซต์สำนักงาน ป.ป.ส.. ตรวจถ้อยคำเมื่อ 4 ตุลาคม 2569
  34. ประมวลกฎหมายยาเสพติด มาตรา ๑๑๖ บัญญัติว่า “ให้กระทรวงสาธารณสุขประกาศกำหนดสถานที่ที่เป็นศูนย์คัดกรอง ทั้งนี้ ตามหลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขที่คณะกรรมการบำบัดรักษาและฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดกำหนดโดยประกาศในราชกิจจานุเบกษา ให้ศูนย์คัดกรองมีหน้าที่และอำนาจ ดังต่อไปนี้ (๑) ตรวจหาสารเสพติดในร่างกาย (๒) คัดกรองและประเมินความรุนแรงของการติดยาเสพติด ภาวะความเสี่ยงทางสุขภาพกายหรือสุขภาพจิต (๓) พิจารณาส่งต่อผู้เข้ารับการบำบัดรักษาไปยังสถานพยาบาลยาเสพติดหรือสถานฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ติดยาเสพติด (๔) จัดทำข้อมูลเกี่ยวกับการคัดกรองและข้อมูลอื่นของผู้รับการคัดกรอง”ที่มา ระบบค้นหากฎหมาย สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา (ฉบับปรับปรุงล่าสุด) ตรวจถ้อยคำเมื่อ 7 พฤศจิกายน 2569
  35. ประมวลกฎหมายยาเสพติด มาตรา ๑๑๔ อ้างแล้วในเชิงอรรถที่ 5
  36. ประมวลกฎหมายยาเสพติด มาตรา ๑๖๒ อ้างแล้วในเชิงอรรถที่ 6
  37. ประมวลกฎหมายยาเสพติด มาตรา ๑๖๖ บัญญัติว่า “ในการพิจารณาพิพากษาผู้กระทำความผิดตามลักษณะนี้ ถ้าไม่ปรากฏว่าผู้นั้นเป็นผู้ต้องหาหรืออยู่ในระหว่างถูกดำเนินคดีในความผิดอื่นซึ่งเป็นความผิดที่มีโทษจำคุก หรืออยู่ในระหว่างรับโทษจำคุกตามคำพิพากษาของศาล ให้ศาลที่พิจารณาพิพากษาคดีดังกล่าวมีอำนาจเปลี่ยนโทษจำคุกเป็นการใช้วิธีการเพื่อความปลอดภัยตามประมวลกฎหมายอาญา หรือนำเงื่อนไขเพื่อคุมความประพฤติข้อเดียวหรือหลายข้อตามมาตรา ๕๖ แห่งประมวลกฎหมายอาญา มาใช้แทนการลงโทษ ทั้งนี้ ตามระยะเวลาที่ศาลกำหนดแต่ต้องไม่เกินกว่าสองปี หากเหตุที่ให้ใช้วิธีการเพื่อความปลอดภัยหรือพฤติการณ์ที่เกี่ยวแก่การกำหนดเงื่อนไขเพื่อคุมความประพฤติได้เปลี่ยนแปลงไป เมื่อศาลเห็นสมควร ศาลอาจแก้ไขเปลี่ยนแปลงได้”ที่มา ราชกิจจานุเบกษา เล่ม ๑๓๘ ตอนที่ ๗๓ ก หน้า ๑ วันที่ ๘ พฤศจิกายน ๒๕๖๔ (ประมวลกฎหมายท้ายพระราชบัญญัติให้ใช้ประมวลกฎหมายยาเสพติด พ.ศ. ๒๕๖๔) · ระบบค้นหากฎหมายของสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา · สำเนาราชกิจจานุเบกษาในเว็บไซต์สำนักงาน ป.ป.ส.. ตรวจถ้อยคำเมื่อ 4 ตุลาคม 2569
  38. คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1855/2567. ข้อความในคำพิพากษาฉบับย่อ: “คดีนี้จำเลยกระทำความผิดเสพเมทแอมเฟตามีน ซึ่งเป็นความผิดเพียงเล็กน้อย”ที่มา ระบบสืบค้นคำพิพากษา คำสั่งคำร้องและคำวินิจฉัยศาลฎีกา (ค้นด้วยเลขคำพิพากษา) ตรวจเมื่อ 4 พฤศจิกายน 2569 · สรุปสาระและข้อจำกัดดูที่ หน้าคำอธิบายฎีกาเรื่องนี้
  39. ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๕๖ บัญญัติว่า “ผู้ใดกระทำความผิดซึ่งมีโทษจำคุกหรือปรับ และในคดีนั้นศาลจะลงโทษจำคุกไม่เกินห้าปีไม่ว่าจะลงโทษปรับด้วยหรือไม่ก็ตามหรือลงโทษปรับ ถ้าปรากฏว่าผู้นั้น (๑) ไม่เคยรับโทษจำคุกมาก่อน หรือ (๒) เคยรับโทษจำคุกมาก่อนแต่เป็นโทษสำหรับความผิดที่ได้กระทำโดยประมาท หรือความผิดลหุโทษ หรือเป็นโทษจำคุกไม่เกินหกเดือน หรือ (๓) เคยรับโทษจำคุกมาก่อนแต่พ้นโทษจำคุกมาแล้วเกินกว่าห้าปี แล้วมากระทำความผิดอีก โดยความผิดในครั้งหลังเป็นความผิดที่ได้กระทำโดยประมาทหรือความผิดลหุโทษ และเมื่อศาลได้คำนึงถึงอายุ ประวัติ ความประพฤติ สติปัญญา การศึกษาอบรม สุขภาพ ภาวะแห่งจิต นิสัย อาชีพ และสิ่งแวดล้อมของผู้นั้น หรือสภาพความผิด หรือการรู้สึกความผิด และพยายามบรรเทาผลร้ายที่เกิดขึ้น หรือเหตุอื่นอันควรปรานีแล้ว ศาลจะพิพากษาว่าผู้นั้นมีความผิดแต่รอการกำหนดโทษหรือกำหนดโทษแต่รอการลงโทษไว้ ไม่ว่าจะเป็นโทษจำคุกหรือปรับอย่างหนึ่งอย่างใดหรือทั้งสองอย่าง เพื่อให้โอกาสกลับตัวภายในระยะเวลาที่ศาลจะได้กำหนดแต่ต้องไม่เกินห้าปีนับแต่วันที่ศาลพิพากษา โดยจะกำหนดเงื่อนไขเพื่อคุมความประพฤติของผู้นั้นด้วยหรือไม่ก็ได้ เงื่อนไขเพื่อคุมความประพฤติของผู้กระทำความผิดตามวรรคหนึ่ง ศาลอาจกำหนดข้อเดียวหรือหลายข้อตามควรแก่กรณีได้ ดังต่อไปนี้ (๑) ให้ไปรายงานตัวต่อเจ้าพนักงานที่ศาลระบุไว้เป็นครั้งคราว เพื่อเจ้าพนักงานจะได้สอบถาม แนะนำ ช่วยเหลือ หรือตักเตือนตามที่เห็นสมควรในเรื่องความประพฤติและการประกอบอาชีพ หรือจัดให้กระทำกิจกรรมบริการสังคมหรือสาธารณประโยชน์ (๒) ให้ฝึกหัดหรือทำงานอาชีพอันเป็นกิจจะลักษณะ (๓) ให้ละเว้นการคบหาสมาคมหรือการประพฤติใดอันอาจนำไปสู่การกระทำความผิดในทำนองเดียวกันอีก (๔) ให้ไปรับการบำบัดรักษาการติดยาเสพติดให้โทษ ความบกพร่องทางร่างกายหรือจิตใจ หรือความเจ็บป่วยอย่างอื่น ณ สถานที่และตามระยะเวลาที่ศาลกำหนด (๕) ให้เข้ารับการฝึกอบรม ณ สถานที่และตามระยะเวลาที่ศาลกำหนด (๖) ห้ามออกนอกสถานที่อยู่อาศัย หรือห้ามเข้าในสถานที่ใดในระหว่างเวลาที่ศาลกำหนด ทั้งนี้ จะใช้อุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์หรืออุปกรณ์อื่นใดที่สามารถใช้ตรวจสอบหรือจำกัดการเดินทางด้วยก็ได้ (๗) ให้ชดใช้ค่าสินไหมทดแทนหรือเยียวยาความเสียหายโดยวิธีอื่นให้แก่ผู้เสียหายตามที่ผู้กระทำความผิดและผู้เสียหายตกลงกัน (๘) ให้แก้ไขฟื้นฟูหรือเยียวยาความเสียหายที่เกิดแก่ทรัพยากรธรรมชาติ หรือสิ่งแวดล้อม หรือชดใช้ค่าเสียหายเพื่อการดังกล่าว (๙) ให้ทำทัณฑ์บนโดยกำหนดจำนวนเงินตามที่ศาลเห็นสมควรว่าจะไม่ก่อเหตุร้าย หรือก่อให้เกิดภยันตรายแก่บุคคลอื่นหรือทรัพย์สิน (๑๐) เงื่อนไขอื่น ๆ ตามที่ศาลเห็นสมควรกำหนดเพื่อแก้ไข ฟื้นฟู หรือป้องกันมิให้ผู้กระทำความผิดกระทำหรือมีโอกาสกระทำความผิดขึ้นอีก หรือเงื่อนไขในการเยียวยาผู้เสียหายตามที่เห็นสมควร เงื่อนไขตามที่ศาลได้กำหนดตามความในวรรคสองนั้น ถ้าภายหลังความปรากฏแก่ศาลตามคำขอของผู้กระทำความผิด ผู้แทนโดยชอบธรรมของผู้นั้น ผู้อนุบาลของผู้นั้น พนักงานอัยการหรือเจ้าพนักงานว่าพฤติการณ์ที่เกี่ยวแก่การควบคุมความประพฤติของผู้กระทำความผิดได้เปลี่ยนแปลงไป เมื่อศาลเห็นสมควรศาลอาจแก้ไขเพิ่มเติมหรือเพิกถอนข้อหนึ่งข้อใดเสียก็ได้ หรือจะกำหนดเงื่อนไขข้อใดตามที่กล่าวในวรรคสองที่ศาลยังมิได้กำหนดไว้เพิ่มเติมขึ้นอีกก็ได้ หรือถ้ามีการกระทำผิดทัณฑ์บนให้นำบทบัญญัติมาตรา ๔๗ มาใช้บังคับโดยอนุโลม”ที่มา ฉบับปรับปรุงล่าสุด ระบบค้นหากฎหมาย สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา · ระบบค้นหากฎหมายของสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา. มาตรา ๕๖ แก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายอาญา (ฉบับที่ ๒๕) พ.ศ. ๒๕๕๙ ตรวจถ้อยคำเมื่อ 4 ตุลาคม 2569
  40. ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๕๗ บัญญัติว่า “เมื่อความปรากฏแก่ศาลเอง หรือความปรากฏตามคำแถลงของพนักงานอัยการหรือเจ้าพนักงานว่า ผู้กระทำความผิดไม่ปฏิบัติตามเงื่อนไขดังที่ศาลกำหนดตามมาตรา ๕๖ ศาลอาจตักเตือนผู้กระทำความผิด หรือจะกำหนดการลงโทษที่ยังไม่ได้กำหนดหรือลงโทษซึ่งรอไว้นั้นก็ได้”ที่มา ฉบับปรับปรุงล่าสุด ระบบค้นหากฎหมาย สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา · ระบบค้นหากฎหมายของสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา. ตรวจถ้อยคำเมื่อ 4 ตุลาคม 2569
  41. ประมวลกฎหมายยาเสพติด มาตรา ๑๑๕ อ้างแล้วในเชิงอรรถที่ 1
  42. ประมวลกฎหมายยาเสพติด มาตรา ๑๐๔ อ้างแล้วในเชิงอรรถที่ 29
  43. Police and Criminal Evidence Act 1984 (สหราชอาณาจักร) section 63B(1) บัญญัติว่า “A sample of urine or a non-intimate sample may be taken from a person in police detention for the purpose of ascertaining whether he has any specified [Class A] [controlled] drug in his body if (a) either the arrest condition or the charge condition is met; (b) both the age condition and the request condition are met; and (c) the notification condition is met in relation to the arrest condition, the charge condition or the age condition (as the case may be).” และ section 63B(8) บัญญัติว่า “A person who fails without good cause to give any sample which may be taken from him under this section shall be guilty of an offence.” (วงเล็บเหลี่ยม [Class A] [controlled] เป็นถ้อยคำที่ฐานข้อมูลแสดงว่ามีการแก้ไข ฐานข้อมูลระบุว่าตัวบทปรับปรุงถึง 7 November 2026 ตรวจ 8 พ.ย. 2569)ที่มา legislation.gov.uk (ฐานข้อมูลกฎหมายของสหราชอาณาจักร) ฉบับปรับปรุงล่าสุด ตรวจถ้อยคำเมื่อ 7 พฤศจิกายน 2569
  44. Police and Criminal Evidence Act 1984 s.63B อ้างแล้วในเชิงอรรถที่ 43
  45. ประมวลกฎหมายยาเสพติด มาตรา ๑๑๕ อ้างแล้วในเชิงอรรถที่ 1
  46. ประมวลกฎหมายยาเสพติด มาตรา ๑๗๖ อ้างแล้วในเชิงอรรถที่ 3
  47. ประมวลกฎหมายยาเสพติด มาตรา ๑๑๕ อ้างแล้วในเชิงอรรถที่ 1
  48. ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ๑๓๑/๑ อ้างแล้วในเชิงอรรถที่ 14
  49. ประมวลกฎหมายยาเสพติด มาตรา ๑๖๕ บัญญัติว่า “ในการพิจารณาและพิพากษาคดีตามลักษณะนี้ ให้ศาลมีอำนาจพิจารณาพิพากษาคดีโดยคำนึงถึงการสงเคราะห์ให้จำเลยเลิกเสพยาเสพติดโดยการบำบัดรักษายิ่งกว่าการลงโทษ หากจะลงโทษจำเลยก็ให้พิจารณาลงโทษให้เหมาะสมกับจำเลยแต่ละคน แม้จำเลยจะได้กระทำผิดร่วมกัน โดยคำนึงถึงความร้ายแรงตามลักษณะของความผิดที่แตกต่างกันในแต่ละคดี ผลร้ายแรงตามประเภทและปริมาณของยาเสพติดที่เกี่ยวพันกับผู้กระทำความผิด และข้อเท็จจริงที่เกี่ยวกับผู้กระทำความผิด เช่น อายุ ประวัติ ความประพฤติ นิสัย สติปัญญา การศึกษาอบรม ภาระในการเลี้ยงดูครอบครัว การเสพเพื่อรักษาโรคบรรเทาความเจ็บปวด ความจำเป็นต้องเสพด้วยเหตุอื่น สภาพร่างกาย และสภาพจิตใจ สิ่งแวดล้อม การถูกบังคับขู่เข็ญหลอกลวงให้เสพยาเสพติด หรือตกเป็นเครื่องมือของผู้ค้ายาเสพติด หรือเหตุอันควรปรานีอื่นใด นอกจากนั้นการลงโทษควรได้คำนึงถึงชนิดของยาเสพติดที่เสพหรือครอบครองเพื่อเสพ จำนวนยาเสพติดที่เสพหรือครอบครองเพื่อเสพ การเสพยาเสพติดเป็นครั้งคราวหรือประจำ หรือเสพยาเสพติดเพื่อประโยชน์ในการปฏิบัติงานบางอย่าง ในกรณีที่ศาลมีคำสั่งให้พนักงานคุมประพฤติแสวงหาข้อเท็จจริงตามวรรคหนึ่ง ให้ผู้มีหน้าที่รับผิดชอบส่งคำสั่งศาลและเอกสารที่เกี่ยวข้องไปยังสำนักงานคุมประพฤติภายในสามวันนับแต่วันที่ศาลมีคำสั่ง เว้นแต่ศาลมีคำสั่งเป็นอย่างอื่น เมื่อสำนักงานคุมประพฤติได้รับคำสั่งตามวรรคสาม ให้พนักงานคุมประพฤติดำเนินการแสวงหาข้อเท็จจริง แล้วทำรายงานและความเห็นให้แล้วเสร็จภายในสามสิบวันนับแต่วันที่สำนักงานคุมประพฤติได้รับหนังสือ ในกรณีที่มีเหตุจำเป็นพนักงานคุมประพฤติอาจร้องขอต่อศาลเพื่อขยายระยะเวลาออกไปได้อีกไม่เกินสิบห้าวัน”ที่มา ราชกิจจานุเบกษา เล่ม ๑๓๘ ตอนที่ ๗๓ ก หน้า ๑ วันที่ ๘ พฤศจิกายน ๒๕๖๔ (ประมวลกฎหมายท้ายพระราชบัญญัติให้ใช้ประมวลกฎหมายยาเสพติด พ.ศ. ๒๕๖๔) · ระบบค้นหากฎหมายของสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา · สำเนาราชกิจจานุเบกษาในเว็บไซต์สำนักงาน ป.ป.ส.. ตรวจถ้อยคำเมื่อ 4 ตุลาคม 2569

ปรึกษาเรื่องคดียาเสพติดกับสำนักงาน

กรณีมีผู้ถูกจับ ขอให้แจ้งชื่อผู้ถูกจับ สถานีตำรวจหรือสถานที่ที่ถูกควบคุม เวลาที่ถูกจับ และข้อหาที่ได้รับแจ้ง กรณีคดีอยู่ในศาลหรือมีคำพิพากษาแล้ว ขอให้แจ้งชื่อศาล หมายเลขคดี และวันนัดถัดไป ข้อมูลของผู้ติดต่อเก็บเป็นความลับ และสำนักงานจะตรวจผลประโยชน์ขัดกันก่อนขอรับเอกสารในคดี

ช่องทางติดต่อสำนักงาน

โทรศัพท์
081 654 5922
LINE
@507btqsu
WhatsApp
+66 87 989 6536
อีเมล
contact@eksiamlegal.com
สำนักงาน
บริษัท เอกสยาม แอนด์ พาร์ทเนอร์ส จำกัด
300/90 ถนนนวมินทร์ แขวงนวมินทร์ เขตบึงกุ่ม กรุงเทพมหานคร 10240
ค่าบริการ
สำนักงานแจ้งขอบเขตงาน ผลส่งมอบ ระยะเวลา และค่าบริการเป็นลายลักษณ์อักษรก่อนเริ่มงานทุกครั้ง
คิวอาร์โค้ดสำหรับเพิ่มบัญชี LINE Official ของสำนักงาน
LINE Official Accountปรึกษาทาง LINE @507btqsu
เปิดในแอป LINE
คิวอาร์โค้ดสำหรับติดต่อสำนักงานทาง WhatsApp
WhatsAppสำหรับผู้ติดต่อจากต่างประเทศ
เปิดใน WhatsApp

ส่งรายละเอียดเรื่องถึงสำนักงาน

แบบฟอร์มนี้เป็นช่องทางเพิ่มจากโทรศัพท์ LINE WhatsApp และอีเมล กรอกเฉพาะข้อเท็จจริงโดยย่อ สำนักงานจะติดต่อกลับตามช่องทางที่ระบุ กรุณายังไม่ส่งเอกสารลับจนกว่าสำนักงานจะยืนยันว่าไม่มีผลประโยชน์ขัดกัน

เมื่อกดส่ง ระบบรับแบบฟอร์มของสำนักงานซึ่งให้บริการโดย Cloudflare จะบันทึกข้อมูลที่กรอก หมายเลข IP และเวลาที่ส่ง เพื่อให้สำนักงานติดต่อกลับเกี่ยวกับเรื่องที่แจ้ง ระบบอาจเก็บข้อมูลบนเครื่องแม่ข่ายนอกประเทศไทย