ปรับปรุงล่าสุด · ผู้รับผิดชอบเนื้อหา เอกสยาม ชัยศร ที่ปรึกษากฎหมาย
สาระสำคัญ
- อำนาจตรวจหรือทดสอบสารเสพติดในร่างกายอยู่ในประมวลกฎหมายยาเสพติด มาตรา 115 (3) ใช้ได้เมื่อมีเหตุจำเป็นประกอบกับมีเหตุอันควรเชื่อว่าบุคคลนั้นเสพยาเสพติด ไม่ใช่อำนาจตรวจทุกคนโดยไม่มีเหตุ1
- เมื่อตรวจพบสารเสพติด เจ้าพนักงานให้บุคคลนั้นอยู่ในความดูแลเป็นการชั่วคราวได้ไม่เกินยี่สิบสี่ชั่วโมงนับแต่เวลาที่ตรวจพบ และต้องบันทึกพฤติการณ์ส่งพนักงานสอบสวนเพื่อเก็บไว้เป็นพยานหลักฐาน2
- ประมวลกฎหมายยาเสพติดมีบทกำหนดโทษสำหรับการไม่ยอมให้ตรวจเฉพาะในมาตรา 176 คือการไม่ยอมให้ตรวจในการปฏิบัติหน้าที่ของเลขาธิการ ป.ป.ส. รองเลขาธิการ ป.ป.ส. หรือเจ้าพนักงาน ป.ป.ส. ในการสืบสวน สอบสวน หรือตรวจสอบทรัพย์สิน มีโทษจำคุกไม่เกินหนึ่งปี หรือปรับไม่เกินสองหมื่นบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ ส่วนการไม่ปฏิบัติตามคำสั่งให้รับการตรวจของพนักงานฝ่ายปกครองหรือตำรวจตามมาตรา 115 (3) ไม่มีบทกำหนดโทษในประมวลกฎหมายยาเสพติด แต่อาจถูกพิจารณาตามบทบัญญัติทั่วไปว่าด้วยการไม่ปฏิบัติตามคำสั่งของเจ้าพนักงานในประมวลกฎหมายอาญา3
- “เสพ” ตามกฎหมายหมายถึงการรับยาเสพติดเข้าสู่ร่างกายโดยรู้อยู่ว่าเป็นยาเสพติด ผลตรวจที่พบสารจึงพิสูจน์ว่ามีสารในร่างกาย แต่ไม่ได้พิสูจน์เรื่องความรู้ของผู้นั้นในตัวเอง4
- ผู้ที่ถูกตรวจพบซึ่งไม่ได้เป็นผู้ต้องหาหรืออยู่ระหว่างถูกดำเนินคดีในความผิดอื่นที่มีโทษจำคุก หรืออยู่ระหว่างรับโทษจำคุก ไม่มีพฤติกรรมที่อาจก่อให้เกิดอันตรายแก่ผู้อื่นหรือสังคม หรือมีพฤติกรรมเช่นนั้นที่เกิดจากโรคทางจิตและประสาทหรือฤทธิ์ของยาเสพติด และสมัครใจเข้ารับการบำบัดรักษา ต้องถูกส่งตัวไปสถานพยาบาลยาเสพติดหรือศูนย์คัดกรอง เมื่อบำบัดครบถ้วนและได้รับหนังสือรับรอง ผู้นั้นไม่มีความผิด5
- ความผิดฐานเสพมีโทษจำคุกไม่เกินหนึ่งปี หรือปรับไม่เกินสองหมื่นบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ และใช้เฉพาะกรณีที่ไม่ใช่กรณีสมัครใจบำบัดตามมาตรา 113 หรือมาตรา 1146
การตรวจปัสสาวะหาสารเสพติดในทางกฎหมาย
การตรวจปัสสาวะหาสารเสพติดในทางกฎหมายคือการใช้อำนาจตามประมวลกฎหมายยาเสพติด มาตรา 115 (3) ซึ่งให้เจ้าพนักงาน ป.ป.ส. หรือพนักงานฝ่ายปกครองหรือตำรวจตรวจหรือทดสอบ หรือสั่งให้รับการตรวจหรือทดสอบสารเสพติดในร่างกายของบุคคล มาตรานี้เปิดด้วยถ้อยคำว่าอำนาจทั้งหมดมีขึ้น “เพื่อประโยชน์ในการบำบัดรักษาผู้ติดยาเสพติด” แต่ในขณะเดียวกันก็ให้บันทึกพฤติการณ์ส่งพนักงานสอบสวนเพื่อใช้เป็นพยานหลักฐานหากจะดำเนินคดี ผลตรวจหนึ่งครั้งจึงอาจนำไปสู่ทั้งการบำบัดรักษาและการฟ้องคดี7
การตรวจปัสสาวะที่เกี่ยวกับคดียาเสพติดเกิดขึ้นได้อย่างน้อยสามสถานการณ์ และแต่ละสถานการณ์มีฐานอำนาจต่างกัน สถานการณ์แรกคือการตรวจตามมาตรา 115 ในจุดตรวจ ในสถานที่ หรือในยานพาหนะ ซึ่งมักเป็นจุดเริ่มต้นของเรื่อง สถานการณ์ที่สองคือการตรวจพิสูจน์ในชั้นสอบสวนตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 131/1 ซึ่งใช้กับการเก็บตัวอย่างจากร่างกายผู้ต้องหาเพื่อพิสูจน์ข้อเท็จจริงในคดี สถานการณ์ที่สามคือการตรวจในศูนย์คัดกรองหรือสถานพยาบาลยาเสพติด และการตรวจระหว่างรายงานตัวตามเงื่อนไขคุมความประพฤติ ฐานอำนาจที่ต่างกันทำให้เงื่อนไขของการตรวจ ผลของการปฏิเสธ และน้ำหนักของผลตรวจในคดีต่างกันด้วย
การตรวจสุขภาพเพื่อสมัครงานหรือการตรวจที่นายจ้างจัดขึ้นไม่ได้อาศัยอำนาจตามมาตรา 115 คำถามว่าผลตรวจของเอกชนจะถูกนำไปใช้ในคดีอาญาได้หรือไม่ จึงต้องพิจารณาตามหลักการรับฟังพยานหลักฐานทั่วไปที่อธิบายไว้ในหัวข้อผลตรวจในฐานะพยานหลักฐาน
หน้านี้อธิบายเฉพาะช่วงของการตรวจหาสารเสพติดและผลที่ตามมาโดยตรง สิทธิของผู้ถูกจับและการควบคุมตัวอธิบายไว้ในหน้า ถูกจับคดียาเสพติด การขอปล่อยชั่วคราวอธิบายไว้ในหน้า ประกันตัวคดียาเสพติด อัตราโทษของความผิดแต่ละฐานอธิบายไว้ในหน้า โทษยาเสพติดและฐานความผิด และผู้ที่ผลตรวจเป็นบวกและถูกจับข้อหาเสพเป็นครั้งแรก อ่านทางเลือกทั้งหมดตั้งแต่การบำบัดแทนคดีจนถึงการรอการลงโทษในหน้า ถูกจับเสพครั้งแรก
อำนาจตรวจตามมาตรา 115 และเงื่อนไขที่ต้องมีก่อนตรวจ
ตำรวจมีอำนาจตรวจปัสสาวะหาสารเสพติดได้ แต่ไม่ใช่อำนาจที่ใช้กับบุคคลใดก็ได้ มาตรา 115 (3) กำหนดเงื่อนไขสองประการที่ต้องมีพร้อมกัน ประการที่หนึ่งคือมีเหตุจำเป็น ประการที่สองคือมีเหตุอันควรเชื่อว่าบุคคลนั้นเสพยาเสพติดในเคหสถาน สถานที่ใด ๆ หรือยานพาหนะ ถ้าขาดประการใดประการหนึ่ง ความชอบด้วยกฎหมายของการตรวจย่อมเป็นประเด็นที่ยกขึ้นโต้แย้งได้8
ตัวบท · ประมวลกฎหมายยาเสพติด มาตรา ๑๑๕ (คัดอนุมาตรา (๓) (๖) และ (๗))(๓) ตรวจหรือทดสอบหรือสั่งให้รับการตรวจหรือทดสอบสารเสพติดในร่างกายของบุคคล เมื่อมีเหตุจำเป็นประกอบกับมีเหตุอันควรเชื่อว่าบุคคลนั้นเสพยาเสพติดในเคหสถาน สถานที่ใด ๆ หรือยานพาหนะ
(๖) เพื่อประโยชน์ในการดำเนินการตาม (๑) (๒) (๓) (๔) และ (๕) และเพื่อส่งตัวผู้นั้นไปยังสถานพยาบาลยาเสพติด จะให้บุคคลนั้นอยู่ในความดูแลเป็นการชั่วคราวได้แต่ต้องไม่เกินยี่สิบสี่ชั่วโมงนับแต่เวลาที่ตรวจหรือทดสอบว่าบุคคลนั้นมีสารเสพติดอยู่ในร่างกาย
(๗) บันทึกพฤติการณ์แห่งการดำเนินการตาม (๑) (๒) (๓) (๔) (๕) และ (๖) และส่งไปยังพนักงานสอบสวนเพื่อเก็บไว้เป็นพยานหลักฐานในกรณีที่จะดำเนินคดีกับบุคคลนั้น
มาตรา 115 แยกอำนาจออกเป็นเจ็ดอนุมาตรา อนุมาตรา (1) ให้ตรวจหรือค้นผู้มีพฤติการณ์อันควรสงสัยว่าเสพยาเสพติด อนุมาตรา (3) ให้ตรวจหรือทดสอบสารเสพติดในร่างกาย อนุมาตรา (4) ให้สอบถามชื่อ อาชีพ ที่อยู่ ประวัติ รายได้ และพฤติการณ์อื่น และอนุมาตรา (5) ให้สอบถามความสมัครใจและให้ลงนามสมัครใจหรือไม่สมัครใจเข้ารับการบำบัดรักษา9 ถ้อยคำของอนุมาตรา (1) ใช้ระดับ “พฤติการณ์อันควรสงสัย” ขณะที่อนุมาตรา (3) ใช้ระดับ “เหตุอันควรเชื่อ” ประกอบกับ “เหตุจำเป็น” ความต่างของถ้อยคำนี้มีความหมาย การตรวจร่างกายด้วยการทดสอบสารเสพติดเป็นการล่วงล้ำเนื้อตัวมากกว่าการสอบถาม กฎหมายจึงวางเงื่อนไขไว้สูงกว่า
ในทางปฏิบัติ เหตุอันควรเชื่อมักอ้างจากพฤติการณ์ที่เจ้าพนักงานพบเห็น เช่น พบอุปกรณ์การเสพ พบยาเสพติดในที่เกิดเหตุ หรือมีอาการที่สังเกตได้ บันทึกพฤติการณ์ตามอนุมาตรา (7) คือเอกสารที่ศาลจะใช้ตรวจว่าเหตุเหล่านั้นมีอยู่จริงในขณะตรวจหรือไม่ บันทึกที่ระบุเพียงว่า “มีพฤติการณ์น่าสงสัย” โดยไม่บอกว่าพบเห็นสิ่งใด เป็นจุดที่ฝ่ายผู้ถูกตรวจตรวจสอบได้
มาตรา 115 วรรคสองและวรรคสามยังกำหนดให้หลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขของการตรวจ และตำแหน่งหรือระดับของเจ้าพนักงานที่มีอำนาจ เป็นไปตามที่รัฐมนตรีว่าการกระทรวงยุติธรรมกำหนดในกฎกระทรวง10 กฎกระทรวงที่ออกตามมาตรานี้คือกฎกระทรวงการดำเนินการเพื่อบำบัดรักษาผู้ติดยาเสพติด พ.ศ. 2565 ซึ่งกำหนดว่าตำรวจที่มีอำนาจตามมาตรา 115 ต้องเป็นข้าราชการตำรวจชั้นสัญญาบัตรขึ้นไป และได้รับมอบหมายเป็นลายลักษณ์อักษรจากผู้บังคับบัญชาหัวหน้าหน่วยงานให้มีหน้าที่และอำนาจเกี่ยวกับภารกิจด้านยาเสพติด11 ฝ่ายปกครองที่มีอำนาจก็จำกัดเฉพาะตำแหน่งที่กฎกระทรวงระบุ เช่น ผู้ว่าราชการจังหวัด นายอำเภอ และปลัดอำเภอ ผู้ถูกตรวจจึงควรจดชื่อ ยศ ตำแหน่ง และหน่วยงานของผู้ตรวจไว้ เพื่อใช้ตรวจสอบภายหลังว่าผู้ตรวจอยู่ในตำแหน่งหรือระดับที่กฎกระทรวงกำหนดหรือไม่
ระยะเวลาให้อยู่ในความดูแลชั่วคราวตามอนุมาตรา (6) ไม่เกินยี่สิบสี่ชั่วโมง และนับจากเวลาที่ตรวจหรือทดสอบว่ามีสารเสพติดในร่างกาย ไม่ได้นับจากเวลาที่ถูกเรียกตรวจ ระยะเวลานี้มีไว้เพื่อสอบถาม บันทึก และส่งตัวไปสถานพยาบาลยาเสพติด ถ้าเจ้าพนักงานจะดำเนินคดีและจับกุม การควบคุมตัวหลังจากนั้นเป็นไปตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา และผู้ถูกจับมีสิทธิแจ้งญาติหรือผู้ที่ไว้วางใจ และพบและปรึกษาผู้ซึ่งจะเป็นทนายความเป็นการเฉพาะตัว12 รายละเอียดของช่วงนี้อยู่ในหน้า ถูกจับคดียาเสพติด
ปฏิเสธการตรวจปัสสาวะได้หรือไม่
ประมวลกฎหมายยาเสพติดไม่ได้บัญญัติเป็นหลักทั่วไปว่าบุคคลปฏิเสธการตรวจได้หรือไม่ได้ในทุกกรณี บทกำหนดโทษเฉพาะสำหรับการไม่ยอมให้ตรวจอยู่ในมาตรา 176 ซึ่งใช้กับการไม่ยอมให้ตรวจหรือทดสอบในการปฏิบัติหน้าที่ของเลขาธิการ ป.ป.ส. รองเลขาธิการ ป.ป.ส. หรือเจ้าพนักงาน ป.ป.ส. ในการสืบสวน สอบสวน หรือตรวจสอบทรัพย์สินตามกฎหมายว่าด้วยวิธีพิจารณาคดียาเสพติด มีโทษจำคุกไม่เกินหนึ่งปี หรือปรับไม่เกินสองหมื่นบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ13
ผลของการปฏิเสธจึงขึ้นกับว่าผู้ตรวจใช้อำนาจใด ถ้าผู้ตรวจปฏิบัติหน้าที่ในฐานะเจ้าพนักงาน ป.ป.ส. ในการสืบสวนหรือสอบสวน การปฏิเสธเข้าองค์ประกอบของมาตรา 176 ได้ สถานะของผู้ตรวจจึงเป็นข้อเท็จจริงที่ควรสอบถามและบันทึกไว้ ถ้าเป็นการตรวจตามมาตรา 115 ในฐานะพนักงานฝ่ายปกครองหรือตำรวจ มาตรา 115 ให้อำนาจ “สั่งให้รับการตรวจหรือทดสอบ” แต่ไม่มีบทกำหนดโทษในประมวลกฎหมายยาเสพติดสำหรับการไม่ปฏิบัติตามคำสั่งนั้น การไม่ปฏิบัติตามคำสั่งของเจ้าพนักงานอาจถูกพิจารณาตามบทบัญญัติทั่วไปในประมวลกฎหมายอาญา และการปฏิเสธยังมีผลในทางข้อเท็จจริง เพราะเจ้าพนักงานบันทึกพฤติการณ์การปฏิเสธส่งพนักงานสอบสวนตามมาตรา 115 (7) และพยานหลักฐานอื่นในที่เกิดเหตุยังใช้ได้
ในชั้นสอบสวน การเก็บตัวอย่างปัสสาวะเพื่อตรวจพิสูจน์ตามมาตรา 131/1 ต้องได้รับความยินยอมจากผู้ต้องหา และถ้าผู้ต้องหาไม่ยินยอมโดยไม่มีเหตุอันสมควร กฎหมายให้สันนิษฐานไว้เบื้องต้นว่าข้อเท็จจริงเป็นไปตามผลการตรวจพิสูจน์ที่หากได้ตรวจแล้วจะเป็นผลเสียต่อผู้ต้องหา14 ข้อจำกัดที่สำคัญคือ วรรคสองของมาตรา 131/1 ใช้กับ “ความผิดอาญาที่มีอัตราโทษจำคุกอย่างสูงเกินสามปี” เท่านั้น ความผิดฐานเสพมีโทษจำคุกไม่เกินหนึ่งปี15 และความผิดฐานมีไว้ในครอบครองเพื่อเสพมีโทษจำคุกไม่เกินสองปี16 ข้อสันนิษฐานจากการไม่ยินยอมตามมาตรา 131/1 วรรคสองจึงไม่ใช้กับคดีที่มีเพียงข้อหาสองฐานนี้ แต่ใช้กับข้อหาที่มีอัตราโทษสูงกว่า เช่น ครอบครองเพื่อจำหน่าย
ข้อพิจารณาสำหรับผู้ที่ถูกเรียกตรวจคือ การขัดขืนด้วยกำลังไม่ใช่วิธีที่ปลอดภัยทั้งในทางกฎหมายและทางข้อเท็จจริง หากเห็นว่าไม่มีเหตุตามมาตรา 115 (3) ควรแจ้งข้อโต้แย้งด้วยวาจาอย่างสุภาพ ขอให้บันทึกข้อโต้แย้งไว้ในบันทึกพฤติการณ์ และจดชื่อ ตำแหน่ง หน่วยงานของผู้ตรวจ เวลา และสถานที่ ข้อเท็จจริงเหล่านี้เป็นฐานของการโต้แย้งความชอบด้วยกฎหมายของการตรวจในภายหลัง ส่วนเอกสารที่ให้ลงนามสมัครใจหรือไม่สมัครใจบำบัดตามมาตรา 115 (5) ควรอ่านให้ครบก่อนลงนาม เพราะผลของการเลือกต่างกันตามที่อธิบายในหัวข้อการสมัครใจบำบัด
ผลตรวจปัสสาวะในฐานะพยานหลักฐาน
ผลตรวจปัสสาวะเป็นพยานหลักฐานที่อ้างในคดีอาญาได้ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 226 เมื่อเป็นพยานที่มิได้เกิดขึ้นจากการจูงใจ มีคำมั่นสัญญา ขู่เข็ญ หลอกลวง หรือโดยมิชอบประการอื่น17 น้ำหนักของผลตรวจขึ้นกับสามเรื่อง คือ ความชอบด้วยกฎหมายของการตรวจ วิธีตรวจและการตรวจยืนยัน และความต่อเนื่องของการเก็บรักษาตัวอย่าง
เรื่องแรกคือความชอบด้วยกฎหมายของการตรวจ ถ้าการตรวจหรือการได้มาซึ่งตัวอย่างเกิดจากการกระทำโดยมิชอบ พยานหลักฐานที่ได้มาเนื่องจากการกระทำนั้นอยู่ในหลักห้ามรับฟังตามมาตรา 226/1 เว้นแต่การรับฟังจะเป็นประโยชน์ต่อการอำนวยความยุติธรรมมากกว่าผลเสีย โดยศาลต้องชั่งคุณค่าในเชิงพิสูจน์ ความน่าเชื่อถือ และพฤติการณ์ของการกระทำโดยมิชอบ18 ข้อโต้แย้งว่าไม่มีเหตุจำเป็นหรือเหตุอันควรเชื่อตามมาตรา 115 (3) จึงไม่ได้ทำให้ผลตรวจตกไปโดยอัตโนมัติ แต่เป็นปัจจัยที่ศาลนำมาชั่ง
เรื่องที่สองคือวิธีตรวจ การตรวจในที่เกิดเหตุมักใช้ชุดตรวจคัดกรองแบบอ่านผลทันที ซึ่งเป็นการตรวจเบื้องต้น งานทบทวนทางคลินิกอธิบายว่าการตรวจคัดกรองด้วยวิธีอิมมูโนแอสเซย์ (immunoassay) อาจให้ผลบวกจากปฏิกิริยาข้าม (cross-reactivity) กับยาหรือสารอื่นที่โครงสร้างใกล้เคียง และผลคัดกรองที่เป็นบวกควรได้รับการตรวจยืนยันด้วยวิธีที่จำเพาะกว่า เช่น แก๊สโครมาโทกราฟี-แมสสเปกโทรเมตรี (gas chromatography-mass spectrometry)19 คำถามที่พบบ่อยว่า “ตรวจฉี่ขึ้นสองขีดหมายความว่าอะไร” ตอบได้เพียงว่าต้องอ่านตามคู่มือของชุดตรวจยี่ห้อและรุ่นนั้น ชุดตรวจแต่ละแบบมีวิธีแปลผลของตนเอง บันทึกที่ตรวจสอบได้จึงควรระบุยี่ห้อ รุ่น เลขล็อต และวันหมดอายุของชุดตรวจ
กฎกระทรวงการดำเนินการเพื่อบำบัดรักษาผู้ติดยาเสพติด พ.ศ. 2565 วางขั้นตอนการตรวจปัสสาวะของพนักงานฝ่ายปกครองและตำรวจไว้ละเอียด การตรวจเบื้องต้นต้องใช้ชุดน้ำยาของกรมวิทยาศาสตร์การแพทย์หรือหน่วยงานของรัฐ หรือชุดตรวจโดยวิธีอิมมูโนแอสเซย์ และต้องปฏิบัติตามคู่มือของชุดตรวจแต่ละชนิด20 การเก็บปัสสาวะต้องจัดบริเวณที่มิดชิดโดยคำนึงถึงอายุ เพศ ภาวะเพศสภาพไม่ตรงกับเพศกำเนิด และศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์21 ต้องมีผู้ควบคุมการถ่ายปัสสาวะเพื่อป้องกันการเจือจาง ปลอมปน หรือสับเปลี่ยนตัวอย่าง ต้องบันทึกหมายเลขขวดและข้อมูลของผู้รับการตรวจบนฉลาก และต้องส่งตัวอย่างภายในสองชั่วโมงนับแต่เก็บปัสสาวะ หากทำไม่ได้จึงแช่เย็นที่อุณหภูมิสองถึงแปดองศาเซลเซียส22
ข้อที่มีผลต่อคดีโดยตรงคือ ถ้าผลตรวจเบื้องต้นเป็นบวกและผู้รับการตรวจไม่สมัครใจเข้ารับการบำบัดรักษา หรือมีพฤติการณ์ต้องห้าม เจ้าพนักงานต้องปิดผนึกขวดปัสสาวะด้วยแถบกาว ลงลายมือชื่อกำกับ และส่งไปสถานตรวจพิสูจน์เพื่อตรวจยืนยันผล และจะเรียกตัวมาดำเนินคดีได้เมื่อผลตรวจยืนยันพบว่าเป็นผู้มีสารเสพติดในร่างกาย23 เกณฑ์ตัดสินผลตรวจยืนยันกำหนดเป็นความเข้มข้นขั้นต่ำ เช่น กลุ่มแอมเฟตามีนตั้งแต่หนึ่งไมโครกรัมต่อมิลลิลิตร และกลุ่มกัญชาตั้งแต่ห้าสิบนาโนกรัมต่อมิลลิลิตร24 ส่วนผู้ที่สมัครใจเข้ารับการบำบัดรักษา กฎกระทรวงให้ดำเนินการต่อโดยไม่ต้องส่งตัวอย่างไปตรวจยืนยัน25 ในคดีที่ถูกดำเนินคดีจากผลตรวจปัสสาวะ คำถามแรกจึงเป็นว่ามีผลตรวจยืนยันตามข้อ 12 และข้อ 13 หรือไม่ และผลนั้นผ่านเกณฑ์ความเข้มข้นหรือไม่
เรื่องที่สามคือความต่อเนื่องของการเก็บรักษาตัวอย่าง ตัวอย่างปัสสาวะที่ส่งตรวจยืนยันต้องสืบได้ว่าเป็นตัวอย่างของบุคคลนั้น เก็บเมื่อใด ปิดผนึกอย่างไร ใครเป็นผู้ส่ง และห้องปฏิบัติการใดตรวจ ช่องว่างในสายการเก็บรักษาเป็นข้อที่ฝ่ายจำเลยตรวจสอบได้ในชั้นพิจารณา
ประเด็นสุดท้ายคือองค์ประกอบของความผิด ประมวลกฎหมายยาเสพติดนิยาม “เสพ” ว่าการรับยาเสพติดเข้าสู่ร่างกายโดยรู้อยู่ว่าเป็นยาเสพติด26 ผลตรวจที่เป็นบวกพิสูจน์ได้ว่ามีสารอยู่ในร่างกาย แต่ไม่ได้บอกว่าสารนั้นเข้าสู่ร่างกายด้วยความรู้ของผู้นั้นหรือไม่ ศาลอาจอนุมานความรู้จากพฤติการณ์แวดล้อม เช่น อุปกรณ์การเสพที่พบ หรือถ้อยคำในบันทึกการจับกุม กรณีที่ผู้ถูกตรวจยืนยันว่าไม่ได้เสพ ข้อเท็จจริงที่อธิบายผลตรวจได้ เช่น ยาที่แพทย์สั่งซึ่งมีสารที่ทำให้ผลตรวจเป็นบวก หรือการได้รับสารโดยไม่รู้ว่าเป็นยาเสพติด จึงต้องรวบรวมตั้งแต่ต้น
ผลบวกลวงและการตรวจยืนยัน
ผลบวกลวง (false positive) คือผลตรวจคัดกรองที่แสดงว่ามีสารเสพติด ทั้งที่ผู้ถูกตรวจไม่ได้รับสารเป้าหมายเข้าสู่ร่างกาย สาเหตุที่อธิบายไว้ในงานทบทวนทางคลินิกคือปฏิกิริยาข้ามของชุดตรวจแบบอิมมูโนแอสเซย์กับยาหรือสารอื่น วิธีลดความเสี่ยงคือการตรวจยืนยันในห้องปฏิบัติการด้วยวิธีที่จำเพาะกว่าก่อนนำผลไปใช้ดำเนินคดี27 ซึ่งเป็นขั้นตอนที่กฎกระทรวงการดำเนินการเพื่อบำบัดรักษาผู้ติดยาเสพติด พ.ศ. 2565 ข้อ 12 กำหนดไว้แล้วสำหรับผู้ที่จะถูกดำเนินคดี28
ในทางกฎหมาย ผลบวกลวงต้องแยกจากผลบวกจริงที่มีเหตุทางกฎหมายรองรับ มาตรา 104 ห้ามเสพยาเสพติดให้โทษในประเภท 1 ประเภท 2 หรือประเภท 5 และวัตถุออกฤทธิ์ในประเภท 1 หรือประเภท 2 แต่ยกเว้นการเสพยาเสพติดให้โทษในประเภท 2 หรือวัตถุออกฤทธิ์ในประเภท 2 เพื่อการรักษาโรคตามคำสั่งของผู้ประกอบวิชาชีพเวชกรรมหรือผู้ประกอบวิชาชีพทันตกรรม การเสพยาเสพติดให้โทษในประเภท 5 ตามที่รัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุขประกาศกำหนดตามมาตรา 58 เพื่อการรักษาโรคตามคำสั่งของผู้ประกอบวิชาชีพที่มาตรานั้นระบุ และการเสพเพื่อการศึกษาวิจัย29 ผู้ที่ใช้ยาตามคำสั่งแพทย์และตรวจพบสารที่ตรงกับยานั้น จึงไม่ได้เสพโดยฝ่าฝืนมาตรา 104 ข้อที่ต้องพิสูจน์คือมีคำสั่งแพทย์จริงและสารที่ตรวจพบตรงกับยาที่ได้รับ
เมื่อผลคัดกรองเป็นบวกแต่ผู้ถูกตรวจยืนยันว่าไม่ได้เสพ ข้อเท็จจริงที่ควรแจ้งต่อเจ้าพนักงานทันทีและขอให้บันทึกไว้มีสี่ประการ ประการที่หนึ่ง ยาทุกชนิดที่ใช้ในช่วงก่อนตรวจ รวมทั้งยาที่ซื้อเองและผลิตภัณฑ์สมุนไพร ประการที่สอง ชื่อแพทย์หรือสถานพยาบาลที่สั่งยา ประการที่สาม คำขอให้ส่งตัวอย่างตรวจยืนยันในห้องปฏิบัติการ ประการที่สี่ คำขอสำเนาบันทึกพฤติการณ์และผลตรวจ เอกสารเหล่านี้ใช้ทั้งในชั้นสอบสวนและเป็นฐานของการขอให้ตรวจพิสูจน์ซ้ำ
คำถามว่า “สารเสพติดอยู่ในปัสสาวะได้กี่วัน” ไม่มีคำตอบเป็นจำนวนวันเดียวที่ใช้กับทุกคน งานทบทวนทางคลินิกอธิบายว่าระยะเวลาที่ตรวจพบได้ขึ้นกับหลายปัจจัย30 หน้านี้จึงไม่ระบุจำนวนวันตายตัว ในคดีที่ระยะเวลาเป็นประเด็น ความเห็นของผู้เชี่ยวชาญทางพิษวิทยาเป็นพยานหลักฐานที่เหมาะสมกว่าตัวเลขทั่วไป
ผลตรวจเป็นบวกกับการสมัครใจบำบัด
ตรวจฉี่เจอสารเสพติดไม่ได้นำไปสู่การลงโทษเสมอไป ประมวลกฎหมายยาเสพติดเปิดทางให้ผู้เสพที่เข้าเงื่อนไขเข้ารับการบำบัดรักษาแทนการถูกดำเนินคดี ถ้าไม่ปรากฏว่าผู้นั้นเป็นผู้ต้องหาหรืออยู่ระหว่างถูกดำเนินคดีในความผิดอื่นที่มีโทษจำคุก หรืออยู่ระหว่างรับโทษจำคุก ไม่มีพฤติกรรมที่อาจก่อให้เกิดอันตรายแก่ผู้อื่นหรือสังคม หรือมีพฤติกรรมเช่นนั้นที่เกิดจากโรคทางจิตและประสาทหรืออาการจากฤทธิ์ของยาเสพติด และสมัครใจเข้ารับการบำบัดรักษา เจ้าพนักงานต้องส่งตัวไปสถานพยาบาลยาเสพติดหรือศูนย์คัดกรอง และเมื่อบำบัดครบถ้วนจนได้รับหนังสือรับรอง ผู้นั้นไม่มีความผิด31
ประมวลกฎหมายยาเสพติดให้เข้ารับการบำบัดรักษาได้ในสามช่วงของเรื่อง ช่วงที่หนึ่งคือมาตรา 113 สำหรับผู้ที่สมัครใจขอเข้ารับการบำบัดรักษาในสถานพยาบาลยาเสพติดก่อนที่เจ้าพนักงานจะตรวจพบ32 ช่วงที่สองคือมาตรา 114 สำหรับผู้ที่ถูกตรวจพบแล้วและสมัครใจเข้ารับการบำบัดรักษา ซึ่งเชื่อมโดยตรงกับการตรวจปัสสาวะตามมาตรา 115 ช่วงที่สามคือมาตรา 168 เมื่อมีการฟ้องคดีแล้ว ถ้าศาลเห็นว่าพฤติการณ์แห่งคดียังไม่สมควรลงโทษ และจำเลยสำนึกในการกระทำโดยตกลงเข้ารับการบำบัดรักษา ศาลส่งตัวจำเลยไปสถานพยาบาลยาเสพติดได้หลังจากสอบถามพนักงานอัยการ เมื่อจำเลยเข้าเงื่อนไขอื่นของมาตรานั้นด้วย33
ศูนย์คัดกรองตามมาตรา 116 มีหน้าที่ตรวจหาสารเสพติดในร่างกาย คัดกรองและประเมินความรุนแรงของการติดยาเสพติด และพิจารณาส่งต่อผู้เข้ารับการบำบัดรักษาไปยังสถานพยาบาลหรือสถานฟื้นฟูสมรรถภาพ34 ผู้ที่เข้ารับการบำบัดรักษาตามมาตรา 114 จึงอาจถูกตรวจซ้ำที่ศูนย์คัดกรอง และผลตรวจที่ศูนย์คัดกรองเป็นข้อมูลที่ศูนย์ต้องจัดทำไว้ตามอนุมาตรา (4) ของมาตรา 116
ข้อที่ควรทราบก่อนเลือกคือ ผู้ที่หลบหนีหรือไม่ให้ความร่วมมือในการบำบัดรักษาจนครบถ้วน สถานพยาบาลต้องจัดทำประวัติ ข้อมูล และพฤติการณ์ไว้เพื่อประโยชน์ในการพิจารณาให้เข้ารับการบำบัดรักษาในครั้งต่อไป35 ความผิดฐานเสพตามมาตรา 162 ใช้เฉพาะกรณีที่ไม่ใช่กรณีตามมาตรา 113 หรือมาตรา 11436 ผลที่ว่าผู้นั้นไม่มีความผิดตามมาตรา 114 วรรคสองเกิดขึ้นเมื่อบำบัดครบถ้วนและได้รับหนังสือรับรองแล้วเท่านั้น ผู้ที่หลบหนีหรือบำบัดไม่ครบจึงไม่ได้รับผลตามวรรคนั้น
เมื่อคดีฐานเสพขึ้นสู่ศาลแล้ว ถ้าไม่ปรากฏว่าผู้กระทำความผิดเป็นผู้ต้องหาหรือถูกดำเนินคดีในความผิดอื่นที่มีโทษจำคุก หรืออยู่ระหว่างรับโทษจำคุก ศาลยังมีอำนาจเปลี่ยนโทษจำคุกเป็นวิธีการเพื่อความปลอดภัย หรือนำเงื่อนไขเพื่อคุมความประพฤติตามมาตรา 56 แห่งประมวลกฎหมายอาญามาใช้แทนการลงโทษ ภายในระยะเวลาไม่เกินสองปี37 ในคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1855/2567 จำเลยถูกฟ้องฐานเสพเมทแอมเฟตามีนและเคยต้องโทษจำคุกมาก่อน ศาลฎีกาเห็นว่าความผิดฐานเสพเป็นความผิดเพียงเล็กน้อย และนำเงื่อนไขคุมความประพฤติมาใช้แทนการลงโทษจำคุกตามมาตรา 16638 รายละเอียดของการบำบัดแทนการลงโทษอยู่ในหน้า บำบัดยาเสพติดแทนการลงโทษ
กรณีที่ถามบ่อยอีกกรณีหนึ่งคือ ตรวจฉี่เจอระหว่างรายงานตัวต่อพนักงานคุมประพฤติ เงื่อนไขคุมความประพฤติตามมาตรา 56 รวมถึงการให้ไปรับการบำบัดรักษาการติดยาเสพติดให้โทษ39 และเมื่อปรากฏตามคำแถลงของพนักงานอัยการหรือเจ้าพนักงานว่าผู้กระทำความผิดไม่ปฏิบัติตามเงื่อนไข ศาลอาจตักเตือน หรือกำหนดโทษที่ยังไม่ได้กำหนด หรือลงโทษที่รอไว้ก็ได้40 ผลตรวจที่เป็นบวกในช่วงนี้จึงไม่ได้ทำให้ถูกลงโทษโดยอัตโนมัติ ศาลมีทางเลือกตั้งแต่การตักเตือน คำอธิบายเรื่องยาที่ใช้และการตรวจยืนยันที่กล่าวในหัวข้อผลบวกลวงใช้ได้กับกรณีนี้เช่นกัน
ประเด็นที่ตรวจสอบเมื่อคดีเริ่มจากผลตรวจปัสสาวะ
เมื่อคดียาเสพติดเริ่มจากผลตรวจปัสสาวะ ทีมที่ปรึกษาของสำนักงานตรวจเอกสารตามลำดับของเหตุการณ์ ตั้งแต่เหตุที่ใช้ตรวจ วิธีตรวจ การบันทึก ไปจนถึงทางเลือกเรื่องการบำบัด ประเด็นแต่ละข้อผูกกับตัวบทที่อธิบายไว้ในหัวข้อก่อนหน้า
- เหตุจำเป็นและเหตุอันควรเชื่อตามมาตรา 115 (3) ปรากฏในบันทึกพฤติการณ์หรือไม่ และบันทึกระบุสิ่งที่พบเห็นจริงหรือระบุเพียงข้อสรุป41
- ผู้ตรวจเป็นเจ้าพนักงาน ป.ป.ส. พนักงานฝ่ายปกครองในตำแหน่งที่กฎกระทรวงระบุ หรือตำรวจชั้นสัญญาบัตรที่ได้รับมอบหมายเป็นลายลักษณ์อักษรหรือไม่
- ระยะเวลาที่อยู่ในความดูแลหลังตรวจพบเกินยี่สิบสี่ชั่วโมงหรือไม่ และหลังจากนั้นมีการจับตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาหรือไม่
- ผลตรวจเป็นผลคัดกรองอย่างเดียว หรือมีผลตรวจยืนยันจากสถานตรวจพิสูจน์ตามข้อ 12 ของกฎกระทรวงปี 2565 ผลยืนยันผ่านเกณฑ์ความเข้มข้นตามข้อ 13 หรือไม่ และขวดตัวอย่างมีการปิดผนึก ลายมือชื่อกำกับ และส่งตรวจตามเวลาที่กำหนดหรือไม่
- มียาตามคำสั่งแพทย์หรือข้อเท็จจริงอื่นที่อธิบายผลตรวจได้หรือไม่ และได้แจ้งไว้ในบันทึกตั้งแต่ต้นหรือไม่42
- ผู้ถูกตรวจเข้าเงื่อนไขของมาตรา 114 หรือไม่ และได้ลงนามสมัครใจหรือไม่สมัครใจเข้ารับการบำบัดรักษาในเอกสารใด
- มีข้อหาอื่นนอกจากเสพหรือครอบครองเพื่อเสพหรือไม่ เพราะข้อหาที่มีอัตราโทษจำคุกอย่างสูงเกินสามปีทำให้ข้อสันนิษฐานตามมาตรา 131/1 วรรคสองเข้ามาเกี่ยวข้อง และกระทบการขอปล่อยชั่วคราวตามที่อธิบายในหน้า ประกันตัวคดียาเสพติด
ผลของการตรวจสอบแต่ละข้อไม่ได้ทำให้คดีจบลงในตัวเอง แต่ใช้กำหนดว่าควรเลือกการบำบัดรักษา ควรขอให้ตรวจพิสูจน์ซ้ำ หรือควรโต้แย้งความชอบด้วยกฎหมายของการตรวจในชั้นพิจารณา การตัดสินใจระหว่างทางเลือกเหล่านี้ต้องทำในช่วงต้นของคดี เพราะการสมัครใจบำบัดตามมาตรา 114 ผูกกับช่วงเวลาหลังการตรวจพบ
กฎหมายเปรียบเทียบ: การตรวจสารเสพติดในอังกฤษและเวลส์
Police and Criminal Evidence Act 1984 (พระราชบัญญัติตำรวจและพยานหลักฐานทางอาญา ค.ศ. 1984) ของสหราชอาณาจักร section 63B ให้เก็บตัวอย่างปัสสาวะหรือตัวอย่างที่ไม่ใช่ตัวอย่างจากส่วนสงวนของร่างกาย (non-intimate sample) จากบุคคลที่อยู่ในการควบคุมของตำรวจ เพื่อตรวจหาสารเสพติดที่กำหนด โดยต้องเข้าเงื่อนไขหลายชั้นพร้อมกัน และ section 63B(8) กำหนดว่าผู้ที่ไม่ให้ตัวอย่างโดยไม่มีเหตุอันสมควร (without good cause) มีความผิด43
เงื่อนไขใน section 63B(1) มีสามชั้น ชั้นแรกคือมีการจับ (arrest condition) หรือการตั้งข้อหา (charge condition) ในความผิดที่กฎหมายกำหนด (trigger offence) หรือในความผิดอื่นที่เจ้าหน้าที่ตำรวจระดับสารวัตร (inspector) ขึ้นไปมีเหตุอันสมควรสงสัยว่าการใช้สารเสพติดที่กำหนดของบุคคลนั้นเป็นเหตุหรือมีส่วนให้เกิดความผิด และอนุญาตให้เก็บตัวอย่าง ชั้นที่สองคือเงื่อนไขอายุ (age condition) คืออายุครบสิบแปดปีในกรณีจับ และอายุครบสิบสี่ปีในกรณีตั้งข้อหา กับเงื่อนไขการร้องขอ (request condition) คือเจ้าหน้าที่ตำรวจได้ขอให้บุคคลนั้นให้ตัวอย่าง ชั้นที่สามคือเงื่อนไขการแจ้ง (notification condition) คือรัฐมนตรีได้แจ้งหัวหน้าตำรวจที่เกี่ยวข้องว่าได้จัดระบบที่เหมาะสมไว้สำหรับท้องที่หรือสถานีตำรวจนั้นแล้ว และยังไม่ได้ถอนการแจ้ง44 โครงสร้างนี้ผูกการตรวจไว้กับสถานะของบุคคลที่ถูกจับหรือถูกตั้งข้อหาแล้ว และผูกกับชนิดของสารที่กำหนด
เมื่อเทียบกับประมวลกฎหมายยาเสพติด มาตรา 115 (3) ของไทยใช้ได้กว้างกว่าในเรื่องสถานที่ คือในเคหสถาน สถานที่ใด ๆ หรือยานพาหนะ และไม่ต้องรอให้มีการจับหรือตั้งข้อหาก่อน แต่ผูกการตรวจไว้กับเหตุจำเป็นและเหตุอันควรเชื่อ และระบุวัตถุประสงค์ไว้ที่การบำบัดรักษา45 ส่วนการลงโทษผู้ปฏิเสธ กฎหมายอังกฤษใช้บทกำหนดโทษทั่วไปของ section 63B(8) ขณะที่ไทยมีบทกำหนดโทษเฉพาะในมาตรา 176 ซึ่งผูกกับการปฏิบัติหน้าที่ของเจ้าพนักงาน ป.ป.ส. ในการสืบสวน สอบสวน หรือตรวจสอบทรัพย์สิน46 ความต่างนี้ทำให้คำถามว่า “ปฏิเสธได้หรือไม่” ในระบบไทยต้องเริ่มจากการถามว่าผู้ตรวจใช้อำนาจตามบทใด
นิติเศรษฐศาสตร์: ต้นทุนของผลบวกลวงต่อระบบยุติธรรม
ในทางนิติเศรษฐศาสตร์ กระบวนพิจารณาความอาญามีต้นทุนสองประเภทที่ต้องชั่งกัน คือ ต้นทุนจากการวินิจฉัยผิดพลาด และต้นทุนของการดำเนินกระบวนการ ผลบวกลวงจากการตรวจคัดกรองเป็นความผิดพลาดที่ทำให้ผู้ที่ไม่ได้เสพยาเสพติดถูกจำกัดเสรีภาพหรือถูกดำเนินคดี การตรวจยืนยันในห้องปฏิบัติการก่อนดำเนินคดีจึงเป็นต้นทุนการดำเนินกระบวนการที่ใช้ลดความผิดพลาดประเภทนี้
ตัวอย่างสมมติต่อไปนี้แสดงวิธีคิด ไม่ใช่ค่าความแม่นยำของชุดตรวจยี่ห้อใด สมมติว่าตรวจคัดกรองบุคคล 1,000 คน ในกลุ่มนี้มีผู้ที่ใช้สารจริง 20 คน ชุดตรวจตรวจพบผู้ใช้จริงได้ร้อยละ 95 และให้ผลลบถูกต้องกับผู้ไม่ได้ใช้ร้อยละ 98 ผลที่ได้คือผลบวกจริงประมาณ 19 คน และผลบวกลวงประมาณ 20 คนจากผู้ไม่ได้ใช้ 980 คน ในกลุ่มที่ผลคัดกรองเป็นบวกประมาณ 39 คน จะมีผู้ที่ไม่ได้ใช้สารประมาณครึ่งหนึ่ง ตัวเลขนี้แสดงว่าเมื่อสัดส่วนผู้ใช้จริงในกลุ่มที่ถูกตรวจต่ำ ผลบวกจากการคัดกรองอย่างเดียวมีโอกาสผิดสูงแม้ชุดตรวจจะแม่นยำในตัวเอง
ข้อสรุปเชิงนโยบายจากตัวอย่างนี้มีสองข้อ ข้อแรก เงื่อนไข “เหตุอันควรเชื่อ” ในมาตรา 115 (3) มีหน้าที่ทางสถิติด้วย เพราะการตรวจเฉพาะผู้ที่มีเหตุอันควรเชื่อเพิ่มสัดส่วนผู้ใช้จริงในกลุ่มที่ถูกตรวจ และลดสัดส่วนผลบวกลวงในผลบวกทั้งหมด47 ข้อที่สอง ผลบวกลวงหนึ่งรายก่อต้นทุนหลายรายการ ได้แก่ การอยู่ในความดูแลไม่เกินยี่สิบสี่ชั่วโมง การถูกบันทึกประวัติ เวลาของพนักงานสอบสวน พนักงานอัยการ และศาล และความเสียหายต่อการงานของผู้ถูกตรวจ การตรวจยืนยันก่อนตัดสินใจดำเนินคดีตัดต้นทุนส่วนที่จะเกิดในชั้นสอบสวน ชั้นอัยการ และชั้นศาลออกไป จึงเป็นการใช้ทรัพยากรที่สมเหตุสมผล และเป็นแนวทางเดียวกับที่ข้อ 12 และข้อ 13 ของกฎกระทรวงปี 2565 กำหนดไว้
ข้อจำกัดของการวิเคราะห์นี้คือ ตัวเลขในตัวอย่างเป็นค่าสมมติ ค่าความไวและความจำเพาะของชุดตรวจจริงต่างกันตามชนิดสารและผู้ผลิต และหน้านี้ไม่ได้วัดต้นทุนแต่ละรายการเป็นตัวเงิน สำนักงานใช้กรอบนี้เพื่ออธิบายเหตุผลของการขอตรวจยืนยัน ไม่ได้ใช้แทนพยานผู้เชี่ยวชาญในคดี
เนื้อตัวร่างกายกับการตรวจเพื่อบำบัด
การตรวจปัสสาวะเป็นการเข้าไปในขอบเขตของเนื้อตัวร่างกายและข้อมูลสุขภาพของบุคคล กฎหมายยอมให้ทำได้ด้วยเหตุผลสองประการที่ต้องแยกจากกัน คือ ประโยชน์ในการบำบัดรักษาผู้ติดยาเสพติด และประโยชน์ในการพิสูจน์ความผิดในคดีอาญา มาตรา 115 วางเหตุผลประการแรกไว้ที่ถ้อยคำเปิดของมาตรา ส่วนมาตรา 131/1 ของประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาวางเหตุผลประการที่สองไว้พร้อมเงื่อนไขเรื่องความยินยอมและอัตราโทษ48
ความตึงระหว่างสองเหตุผลนี้อธิบายได้ว่าเหตุใดกฎหมายจึงจัดลำดับไว้เช่นนี้ เมื่อการตรวจมีขึ้นเพื่อบำบัด ผลที่ตามมาตามมาตรา 114 คือการส่งตัวไปสถานพยาบาลและการไม่มีความผิดเมื่อบำบัดครบ เมื่อการตรวจมีขึ้นเพื่อพิสูจน์ความผิด กฎหมายเรียกร้องความยินยอมและจำกัดข้อสันนิษฐานไว้เฉพาะความผิดที่มีอัตราโทษสูง แนวคิดที่อยู่เบื้องหลังคือ ผู้เสพเป็นผู้ที่ควรได้รับการบำบัดรักษามากกว่าการลงโทษ ซึ่งประมวลกฎหมายยาเสพติดเขียนไว้ชัดในมาตรา 165 ที่ให้ศาลคำนึงถึงการสงเคราะห์ให้จำเลยเลิกเสพยาเสพติดโดยการบำบัดรักษายิ่งกว่าการลงโทษ49
ในทางปฏิบัติ หลักนี้มีผลต่อวิธีอ่านเอกสารของคดี บันทึกพฤติการณ์ที่จัดทำในนามของการบำบัดรักษาแต่ถูกใช้เป็นพยานหลักฐานหลักในการฟ้อง ควรถูกตรวจด้วยมาตรฐานของพยานหลักฐานในคดีอาญา ไม่ใช่มาตรฐานของการคัดกรองทางสุขภาพ ความแตกต่างของมาตรฐานนี้เป็นเหตุผลที่สำนักงานให้ความสำคัญกับการตรวจยืนยันและความครบถ้วนของบันทึก
คำถามที่พบบ่อย
คำตอบต่อไปนี้สรุปจากตัวบทและคำพิพากษาที่อ้างไว้ในหน้านี้ ผลของแต่ละคดียังขึ้นกับข้อเท็จจริง พยานหลักฐาน และดุลพินิจของเจ้าพนักงานและศาล
ตำรวจมีสิทธิ์ตรวจฉี่ไหม
มี ประมวลกฎหมายยาเสพติด มาตรา 115 (3) ให้พนักงานฝ่ายปกครองหรือตำรวจและเจ้าพนักงาน ป.ป.ส. ตรวจหรือทดสอบ หรือสั่งให้รับการตรวจหรือทดสอบสารเสพติดในร่างกาย แต่ต้องมีเหตุจำเป็นประกอบกับเหตุอันควรเชื่อว่าบุคคลนั้นเสพยาเสพติด และกฎกระทรวงการดำเนินการเพื่อบำบัดรักษาผู้ติดยาเสพติด พ.ศ. 2565 กำหนดว่าตำรวจผู้มีอำนาจต้องเป็นข้าราชการตำรวจชั้นสัญญาบัตรขึ้นไปที่ได้รับมอบหมายเป็นลายลักษณ์อักษรให้มีหน้าที่เกี่ยวกับภารกิจด้านยาเสพติด
ปฏิเสธการตรวจฉี่ได้หรือไม่ มีความผิดไหม
ขึ้นกับฐานอำนาจของผู้ตรวจ ประมวลกฎหมายยาเสพติดมีบทกำหนดโทษเฉพาะในมาตรา 176 ซึ่งกำหนดโทษจำคุกไม่เกินหนึ่งปี หรือปรับไม่เกินสองหมื่นบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ แก่ผู้ไม่ยอมให้ตรวจในการปฏิบัติหน้าที่ของเลขาธิการ ป.ป.ส. รองเลขาธิการ ป.ป.ส. หรือเจ้าพนักงาน ป.ป.ส. ในการสืบสวน สอบสวน หรือตรวจสอบทรัพย์สิน ส่วนในชั้นสอบสวนตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 131/1 การไม่ยินยอมโดยไม่มีเหตุอันสมควรทำให้เกิดข้อสันนิษฐานที่เป็นผลเสีย เฉพาะความผิดที่มีอัตราโทษจำคุกอย่างสูงเกินสามปี
ตรวจฉี่เจอสารเสพติดมีโทษอะไร
ถ้าถูกดำเนินคดีฐานเสพตามมาตรา 162 มีโทษจำคุกไม่เกินหนึ่งปี หรือปรับไม่เกินสองหมื่นบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ แต่ถ้าเข้าเงื่อนไขของมาตรา 114 และสมัครใจเข้ารับการบำบัดรักษาจนครบถ้วนและได้รับหนังสือรับรอง ผู้นั้นไม่มีความผิด และเมื่อคดีขึ้นสู่ศาลแล้ว ศาลยังเปลี่ยนโทษจำคุกตามมาตรา 166 หรือส่งตัวจำเลยไปบำบัดรักษาตามมาตรา 168 ได้เมื่อเข้าเงื่อนไขของมาตรานั้น
ตรวจปัสสาวะพบสารเสพติดแต่ไม่ได้เสพ ทำอย่างไร
แจ้งยาทุกชนิดที่ใช้ก่อนตรวจและชื่อแพทย์ผู้สั่งยา ขอให้บันทึกไว้ในบันทึกพฤติการณ์ และขอให้ส่งตัวอย่างตรวจยืนยันในห้องปฏิบัติการ นิยามคำว่าเสพต้องเป็นการรับยาเสพติดเข้าสู่ร่างกายโดยรู้อยู่ว่าเป็นยาเสพติด และมาตรา 104 ยกเว้นการใช้ยาเสพติดให้โทษในประเภท 2 หรือวัตถุออกฤทธิ์ในประเภท 2 เพื่อการรักษาโรคตามคำสั่งของผู้ประกอบวิชาชีพเวชกรรมหรือทันตกรรม และการใช้ยาเสพติดให้โทษในประเภท 5 เพื่อการรักษาโรคตามที่รัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุขประกาศกำหนดตามมาตรา 58
ตรวจฉี่ขึ้น 2 ขีด หมายความว่าอย่างไร
ต้องอ่านตามคู่มือของชุดตรวจยี่ห้อและรุ่นนั้น ซึ่งกฎกระทรวงการดำเนินการเพื่อบำบัดรักษาผู้ติดยาเสพติด พ.ศ. 2565 ข้อ 10 กำหนดให้เจ้าพนักงานปฏิบัติตาม ผลจากชุดตรวจในที่เกิดเหตุเป็นผลเบื้องต้น ถ้าจะดำเนินคดี ข้อ 12 กำหนดให้ส่งตัวอย่างไปตรวจยืนยันที่สถานตรวจพิสูจน์ก่อน
สารเสพติดอยู่ในปัสสาวะได้กี่วัน
ไม่มีจำนวนวันเดียวที่ใช้กับทุกคน ระยะเวลาที่ตรวจพบได้ขึ้นกับหลายปัจจัย ในคดีที่ระยะเวลาเป็นประเด็น ความเห็นของผู้เชี่ยวชาญทางพิษวิทยาเป็นพยานหลักฐานที่เหมาะสมกว่าตัวเลขทั่วไป
หลังตรวจพบ ต้องถูกควบคุมตัวนานเท่าใด
มาตรา 115 (6) ให้อยู่ในความดูแลเป็นการชั่วคราวได้ไม่เกินยี่สิบสี่ชั่วโมงนับแต่เวลาที่ตรวจพบว่ามีสารเสพติดในร่างกาย เพื่อสอบถาม บันทึก และส่งตัวไปสถานพยาบาลยาเสพติด ถ้ามีการจับเพื่อดำเนินคดี การควบคุมตัวหลังจากนั้นเป็นไปตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา
รายงานตัวคุมประพฤติแล้วตรวจฉี่เจอ จะถูกจำคุกทันทีหรือไม่
ไม่ทันที ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 57 ให้ศาลเลือกได้ว่าจะตักเตือน หรือกำหนดโทษที่ยังไม่ได้กำหนด หรือลงโทษที่รอไว้ เมื่อปรากฏว่าผู้กระทำความผิดไม่ปฏิบัติตามเงื่อนไข คำอธิบายเรื่องยาที่ใช้และผลตรวจยืนยันจึงควรเสนอต่อพนักงานคุมประพฤติและศาลตั้งแต่ต้น