ปรับปรุงล่าสุด · ผู้รับผิดชอบเนื้อหา เอกสยาม ชัยศร ที่ปรึกษากฎหมาย
สาระสำคัญ
- เจ้าพนักงานเข้าค้นห้องพักในรีสอร์ตได้โดยไม่มีหมายค้น เมื่อเป็นกรณีฉุกเฉินอย่างยิ่ง และน่าเชื่อว่าจะพบสิ่งของที่มีไว้เป็นความผิด ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 92 (4) และมาตรา 96 (2)
- ข้อเท็จจริงที่ศาลฟังเป็นกรณีฉุกเฉิน: ผู้เสพสามคนให้การว่ารับยาเสพติดจากจำเลย เจ้าพนักงานตรวจสอบกับผู้ดูแลรีสอร์ตแล้ว และจำเลยพักชั่วคราว อาจนำยาเสพติดออกไปได้ทุกเมื่อ
- เมื่อค้นพบเมทแอมเฟตามีนและจำเลยรับว่าเป็นของตน เป็นความผิดซึ่งหน้า เจ้าพนักงานจับได้โดยไม่ต้องมีหมายจับ
- ความชอบด้วยกฎหมายของการค้นและการจับเป็นปัญหาข้อกฎหมายเกี่ยวกับความสงบเรียบร้อย ศาลฎีกาวินิจฉัยให้ได้แม้ศาลล่างไม่ได้วินิจฉัย1
ฎีกา 4316/2560 ตัดสินเรื่องอะไร
ฎีกา 4316/2560 ตัดสินว่า การเข้าค้นห้องพักของจำเลยในรีสอร์ตโดยไม่มีหมายค้นชอบด้วยกฎหมาย เพราะเจ้าพนักงานมีข้อมูลที่ตรวจสอบแล้วว่าห้องนั้นมียาเสพติด และหากรอหมายค้น ยาเสพติดอาจถูกนำออกไปจากที่พักชั่วคราวได้ทุกเมื่อ การจับที่ตามมาจากการพบยาเสพติดก็ชอบด้วยกฎหมาย
คดีนี้เกิดก่อนประมวลกฎหมายยาเสพติด ความผิดจึงอยู่ภายใต้พระราชบัญญัติยาเสพติดให้โทษ พ.ศ. 2522 แต่หลักเรื่องการค้นและการจับอยู่ในประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา ซึ่งยังใช้บังคับกับคดียาเสพติดในปัจจุบันผ่านพระราชบัญญัติวิธีพิจารณาคดียาเสพติด มาตรา 3
ข้อเท็จจริงในคดี
ข้อเท็จจริงต่อไปนี้สรุปจากคำพิพากษาฉบับเต็ม
- ช่วงเช้าของวันเกิดเหตุ เจ้าพนักงานตำรวจจับผู้เสพเมทแอมเฟตามีนสามคน ผู้เสพทั้งสามให้การว่ารับเมทแอมเฟตามีนมาจากจำเลยที่ 1 ซึ่งเช่าห้องพักอยู่ในรีสอร์ตแห่งหนึ่ง
- เจ้าพนักงานประสานกับผู้ดูแลรีสอร์ตจนแน่ใจว่าข้อมูลถูกต้อง แล้วเข้าตรวจค้นห้องพักทันทีโดยไม่มีหมายค้น พบเมทแอมเฟตามีน 3 เม็ดที่ตัวจำเลยที่ 2 และ 554 เม็ดในห้อง สารบริสุทธิ์ 9.30 กรัม จำเลยที่ 1 รับว่า 554 เม็ดเป็นของตน และให้ข้อมูลที่นำไปสู่การจับบุคคลอื่นพร้อมเมทแอมเฟตามีน 762 เม็ดในวันเดียวกัน
- ศาลชั้นต้นลงโทษจำเลยที่ 1 หลายฐาน รวมจำคุกหลังลดโทษ 30 ปี 3 เดือน ศาลอุทธรณ์แผนกคดียาเสพติดแก้โทษบางฐาน คงจำคุก 29 ปี 6 เดือน จำเลยที่ 1 ฎีกาโดยได้รับอนุญาตว่าการค้นและการจับไม่ชอบด้วยกฎหมาย
- จำเลยที่ 1 ยกประเด็นนี้ไว้แล้วในศาลชั้นต้นและศาลอุทธรณ์ แต่ทั้งสองศาลไม่ได้วินิจฉัย
ประเด็นที่ศาลฎีกาต้องวินิจฉัย
ศาลฎีกาวินิจฉัยประเด็นตามฎีกาของจำเลยที่ 1
- เจ้าพนักงานเข้าตรวจค้นห้องพักและจับจำเลยที่ 1 โดยไม่มีหมายค้นและหมายจับ ชอบด้วยกฎหมายหรือไม่
ศาลฎีกาวินิจฉัยอย่างไร
ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าการค้นและการจับชอบด้วยกฎหมาย ฎีกาข้อนี้ฟังไม่ขึ้น และพิพากษาแก้บทและโทษของจำเลยที่ 1 เป็นจำคุก 20 ปี 6 เดือนก่อนลดโทษ คงจำคุก 10 ปี 3 เดือน
คำวินิจฉัยของศาล · คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4316/25602
ปัญหาความชอบด้วยกฎหมายของการค้นและการจับเป็นข้อกฎหมายเกี่ยวกับความสงบเรียบร้อย เมื่อศาลล่างไม่ได้วินิจฉัย ศาลฎีกาเห็นสมควรวินิจฉัยให้
เจ้าพนักงานไปค้นเพราะน่าเชื่อว่าจะพบเมทแอมเฟตามีน ที่เกิดเหตุเป็นที่พักชั่วคราว หากเนิ่นช้ากว่าจะได้หมายค้น จำเลยอาจนำยาเสพติดออกไปเมื่อใดก็ได้ จึงเป็นกรณีฉุกเฉินอย่างยิ่ง ค้นได้โดยไม่มีหมายค้น
เมื่อพบเมทแอมเฟตามีนและจำเลยที่ 1 รับว่าเป็นของตน เป็นความผิดซึ่งหน้า เจ้าพนักงานจับได้โดยไม่ต้องมีหมายจับ
“หากเนิ่นช้าไปกว่าได้หมายค้น จำเลยทั้งสองอาจจะนำเมทแอมเฟตามีนออกไปจากรีสอร์ตเมื่อใดก็ได้ จากข้อเท็จจริงดังกล่าวจึงเป็นกรณีฉุกเฉินอย่างยิ่ง”
“อันเป็นปัญหาข้อกฎหมายเกี่ยวกับความสงบเรียบร้อย ศาลฎีกาเห็นสมควรวินิจฉัยให้”
ส่วนการแก้โทษ ศาลฎีกาลงโทษจำเลยที่ 1 ตามพระราชบัญญัติยาเสพติดให้โทษ พ.ศ. 2522 มาตรา 15 วรรคสาม (2) และมาตรา 66 วรรคสอง ฐานมีไว้เพื่อจำหน่าย จำคุก 20 ปี และปรับ 400,000 บาท และฐานเสพ จำคุก 6 เดือน ลดกึ่งหนึ่ง คงจำคุก 10 ปี 3 เดือน และปรับ 200,000 บาท คำพิพากษาที่เผยแพร่ในระบบของศาลฎีกาแสดงเหตุผลเฉพาะประเด็นการค้นและการจับ สำนักงานจึงไม่สรุปเหตุผลของการแก้บทและโทษ
เหตุผลของศาลฎีกา
ศาลฎีกาให้เหตุผลจากข้อเท็จจริงสามชุด คือ ความน่าเชื่อของข้อมูล ลักษณะของสถานที่ และความเสี่ยงที่ของกลางจะหายไป
ข้อมูลที่ตรวจสอบแล้ว เจ้าพนักงานไม่ได้ค้นจากข่าวลือ แต่มีคำให้การของผู้เสพสามคนที่ตรงกันว่ารับยาเสพติดจากจำเลยที่ 1 และได้ตรวจสอบกับผู้ดูแลรีสอร์ตว่าจำเลยเช่าห้องนั้นจริง ศาลจึงฟังว่าเจ้าพนักงานมีเหตุอันควรเชื่อว่าจะพบสิ่งของที่มีไว้เป็นความผิดในห้อง
สถานที่เป็นที่พักชั่วคราว รีสอร์ตไม่ใช่ที่อยู่ถาวร ผู้พักออกได้ทุกเวลา ความเสี่ยงที่ของกลางจะถูกเคลื่อนย้ายสูงกว่าบ้านที่อยู่อาศัยประจำ ข้อนี้เป็นเหตุผลหลักที่ศาลฟังว่าการรอหมายค้นจะทำให้ของกลางหายไป
การจับตามมาจากการค้นที่ชอบ เมื่อการค้นชอบด้วยกฎหมาย การพบเมทแอมเฟตามีนในห้องและที่ตัวจำเลยที่ 2 เป็นการพบการกระทำความผิดซึ่งหน้า ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 78 (1) และมาตรา 80 ให้อำนาจจับได้โดยไม่ต้องมีหมายจับ
หลักกฎหมายสารบัญญัติที่คดีนี้วาง
คดีนี้เป็นคดีความผิดฐานมียาเสพติดไว้ในครอบครองเพื่อจำหน่ายตามกฎหมายเดิม แต่ประเด็นที่ศาลวินิจฉัยเป็นเรื่องอำนาจรัฐในการค้นและจับ ซึ่งผูกกับสิทธิในเคหสถานตามรัฐธรรมนูญ
ความผิดตามกฎหมายเดิม ความผิดเกิดในปี 2556 ศาลลงโทษตามพระราชบัญญัติยาเสพติดให้โทษ พ.ศ. 2522 มาตรา 15 และมาตรา 66 ปัจจุบันการกระทำเดียวกันเป็นความผิดตามประมวลกฎหมายยาเสพติด มาตรา 90 และมาตรา 1453
ที่รโหฐานและสิทธิในเคหสถาน ห้องพักในโรงแรมหรือรีสอร์ตที่ผู้เช่าครอบครองอยู่เป็นที่รโหฐาน การค้นต้องมีหมายค้นตามหลักทั่วไป ข้อยกเว้นต้องเข้าเงื่อนไขที่กฎหมายกำหนด ศาลจึงตรวจข้อเท็จจริงเรื่องความฉุกเฉินอย่างละเอียด
ผลของการค้นที่ไม่ชอบ ถ้าการค้นไม่ชอบ จำเลยอาจโต้แย้งการรับฟังพยานหลักฐานที่ได้มาจากการค้นนั้นตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 226/1 ซึ่งให้ศาลไม่รับฟังพยานที่เกิดขึ้นโดยชอบแต่ได้มาเนื่องจากการกระทำโดยมิชอบ เว้นแต่การรับฟังจะเป็นประโยชน์ต่อการอำนวยความยุติธรรมมากกว่าผลเสีย คดีนี้ศาลฟังว่าการค้นชอบ ประเด็นนี้จึงไม่เกิด
วิธีพิจารณาความและพยานหลักฐาน
คดีนี้มีประเด็นวิธีพิจารณาสามเรื่อง คือ เงื่อนไขของการค้นโดยไม่มีหมาย การจับในความผิดซึ่งหน้า และอำนาจของศาลฎีกาในการวินิจฉัยปัญหาความสงบเรียบร้อย
การค้นที่รโหฐานโดยไม่มีหมายค้น ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 92 ห้ามค้นในที่รโหฐานโดยไม่มีหมายค้น เว้นแต่เข้าอนุมาตราใดอนุมาตราหนึ่ง อนุมาตรา (4) คือเมื่อมีพยานหลักฐานตามสมควรว่าสิ่งของที่มีไว้เป็นความผิดซ่อนอยู่ในนั้น ประกอบด้วยเหตุอันควรเชื่อว่าเนื่องจากการเนิ่นช้ากว่าจะเอาหมายค้นมาได้ สิ่งของนั้นจะถูกโยกย้ายหรือทำลายเสียก่อน คดีนี้ศาลฟังว่าข้อเท็จจริงเข้าอนุมาตรานี้ ส่วนมาตรา 96 (2) ซึ่งศาลอ้างประกอบ เป็นข้อยกเว้นเรื่องเวลาค้นในกรณีฉุกเฉินอย่างยิ่ง
การจับโดยไม่มีหมายจับ มาตรา 78 (1) ให้เจ้าพนักงานจับได้โดยไม่ต้องมีหมายจับเมื่อบุคคลนั้นได้กระทำความผิดซึ่งหน้า ตามมาตรา 80 ความผิดซึ่งหน้าคือความผิดที่เห็นกำลังกระทำ หรือพบในอาการซึ่งแทบจะไม่มีความสงสัยเลยว่าเขาได้กระทำผิดมาแล้วสด ๆ การพบยาเสพติดในห้องของจำเลยระหว่างการค้นที่ชอบด้วยกฎหมายจึงเป็นความผิดซึ่งหน้า หลักทั่วไปเรื่องการถูกจับอธิบายไว้ในหน้าการถูกจับและสิทธิของผู้ถูกจับ
ปัญหาความสงบเรียบร้อยในชั้นฎีกา จำเลยยกประเด็นการค้นไว้แล้วตั้งแต่ศาลชั้นต้น แต่ศาลล่างไม่ได้วินิจฉัย ศาลฎีกาเห็นว่าเป็นปัญหาข้อกฎหมายเกี่ยวกับความสงบเรียบร้อย จึงวินิจฉัยให้เอง โดยไม่ย้อนสำนวน ข้อนี้แสดงว่าการยกประเด็นความชอบของการค้นไว้ตั้งแต่ชั้นต้นเป็นประโยชน์ต่อจำเลย
ผลต่อคดีอื่นและข้อจำกัด
หลักของคดีนี้ใช้ประเมินการค้นที่พักชั่วคราว เช่น โรงแรม รีสอร์ต หรือห้องเช่ารายวัน ซึ่งพบบ่อยในคดียาเสพติด
ผลต่อผู้ต้องหาและจำเลย
จำเลยที่โต้แย้งการค้นโดยไม่มีหมาย ต้องตรวจว่าเจ้าพนักงานมีข้อมูลที่ตรวจสอบแล้วหรือไม่ เวลาระหว่างได้ข้อมูลกับการค้นนานเพียงใด และสถานที่เป็นที่อยู่ถาวรหรือชั่วคราว ถ้ามีเวลาพอจะขอหมายค้นได้ ข้ออ้างเรื่องความฉุกเฉินจะอ่อนลง
ประเด็นความชอบของการค้นควรยกขึ้นตั้งแต่ศาลชั้นต้นพร้อมพยานหลักฐาน เพื่อให้มีข้อเท็จจริงในสำนวนให้ศาลสูงวินิจฉัย
ข้อจำกัดในการนำไปใช้
ศาลฟังกรณีฉุกเฉินจากข้อเท็จจริงเฉพาะของคดีนี้ ได้แก่ ข้อมูลจากผู้เสพหลายคนที่ตรวจสอบแล้วและสถานที่พักชั่วคราว การค้นบ้านที่อยู่อาศัยประจำโดยอาศัยข้อมูลจากแหล่งเดียวที่ยังไม่ตรวจสอบ อาจได้ผลต่างกัน
คดีนี้เกิดก่อนประมวลกฎหมายยาเสพติด การปรับบทความผิดและโทษในคดีปัจจุบันต้องใช้มาตรา 145 ตามหลักของคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 272/2565
ความเห็นของสำนักงาน
สำนักงานเห็นว่าข้อต่อสู้เรื่องการค้นโดยไม่มีหมายมีน้ำหนักเมื่อมีพยานเรื่องลำดับเวลา เช่น เวลาที่ได้ข้อมูล เวลาที่เข้าค้น และระยะทางถึงศาลที่ออกหมายค้นได้ ข้อมูลเหล่านี้มักอยู่ในบันทึกการจับกุมและบันทึกประจำวัน ซึ่งควรขอตรวจตั้งแต่ชั้นสอบสวน
ตัวบทที่ศาลใช้
ถ้อยคำต่อไปนี้คัดคำต่อคำจากฐานข้อมูลกฎหมายของสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา
พระราชบัญญัติวิธีพิจารณาคดียาเสพติด มาตรา 3 เป็นบทที่ศาลใช้นำหลักการค้นและการจับในประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญามาใช้กับคดียาเสพติด
ตัวบท · พระราชบัญญัติวิธีพิจารณาคดียาเสพติด พ.ศ. 2550 มาตรา ๓บทบัญญัติหรือวิธีพิจารณาใดซึ่งพระราชบัญญัตินี้มิได้บัญญัติไว้โดยเฉพาะ ให้นำบทบัญญัติหรือวิธีพิจารณาแห่งประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา กฎหมายว่าด้วยศาลเยาวชนและครอบครัวและวิธีพิจารณาคดีเยาวชนและครอบครัว กฎหมายว่าด้วยการจัดตั้งศาลแขวงและวิธีพิจารณาความอาญาในศาลแขวง หรือกฎหมายว่าด้วยธรรมนูญศาลทหาร มาใช้บังคับเท่าที่ไม่ขัดหรือแย้งกับพระราชบัญญัตินี้
คำพิพากษาศาลฎีกาเรื่องอื่นที่เกี่ยวข้อง
คำพิพากษาต่อไปนี้วินิจฉัยพยานหลักฐานที่ได้มาในชั้นจับกุม
- คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 642/2567 (ถ้อยคำรับสารภาพต่อผู้จับรับฟังไม่ได้): ถ้อยคำรับสารภาพต่อผู้จับรับฟังไม่ได้ รวมทั้งรายละเอียดที่เป็นส่วนหนึ่งของคำรับสารภาพ
- คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 272/2565 (มาตรา 145 ถือพฤติการณ์และบทบาท ไม่ถือปริมาณ): การรับฟังคำให้การชั้นสอบสวนและคำซัดทอดของผู้ร่วมกระทำ
คำพิพากษาศาลฎีกาคดียาเสพติดทั้ง 18 เรื่องพร้อมสรุปสั้นอยู่ในหน้าคลังคำพิพากษาศาลฎีกาคดียาเสพติด ส่วนลำดับขั้นของคดีตั้งแต่ถูกจับจนพ้นโทษอยู่ในหน้าเส้นทางคดี 9 ช่วง
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับฎีกา 4316/2560
คำตอบต่อไปนี้สรุปจากคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4316/2560 และตัวบทที่อ้างในหน้านี้
ตำรวจค้นห้องพักโรงแรมโดยไม่มีหมายค้นได้หรือไม่
ได้เฉพาะเมื่อเข้าข้อยกเว้น เช่น มีพยานหลักฐานตามสมควรว่ามีสิ่งของที่เป็นความผิดซ่อนอยู่ และถ้าเนิ่นช้ากว่าจะได้หมายค้น สิ่งของนั้นจะถูกโยกย้าย ฎีกา 4316/2560 ฟังว่ากรณีห้องพักรีสอร์ตที่มีข้อมูลตรวจสอบแล้วเป็นกรณีฉุกเฉินอย่างยิ่ง
พบยาเสพติดในห้องแล้วจับได้โดยไม่มีหมายจับหรือไม่
ได้ เพราะเป็นความผิดซึ่งหน้าตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 78 (1) และมาตรา 80
ศาลล่างไม่วินิจฉัยเรื่องการค้นที่ไม่ชอบ ศาลฎีกาวินิจฉัยได้หรือไม่
ได้ ศาลฎีกาในคดีนี้ถือว่าเป็นปัญหาข้อกฎหมายเกี่ยวกับความสงบเรียบร้อย และวินิจฉัยให้เอง