ปรับปรุงล่าสุด · ผู้รับผิดชอบเนื้อหา เอกสยาม ชัยศร ที่ปรึกษากฎหมาย
สาระสำคัญ
- การตกลงกันให้ฝ่ายหนึ่งขายและอีกฝ่ายซื้อโดยส่งมอบยาเสพติดกัน เป็นการสมคบโดยการตกลงกันตั้งแต่สองคนขึ้นไปเพื่อกระทำความผิดร้ายแรงเกี่ยวกับยาเสพติด1
- ผู้ขายส่งพัสดุตามที่ตกลงแล้ว แต่ผู้ซื้อยังไม่ทันรับ ผู้ซื้อผิดฐานสมคบและได้มีการกระทำความผิด และฐานพยายามจำหน่าย ซึ่งรับโทษเช่นเดียวกับความผิดสำเร็จ2
- ผู้ซื้อสมคบกับผู้ขายคนเดียว ไม่ได้สมคบกับแหล่งที่ผู้ขายซื้อมา และไม่ต้องรับผิดในยาเสพติดอีก 3 ถุงในห้องของผู้ขายที่ตนไม่รู้เห็น
- ข้อสันนิษฐานตามปริมาณของกฎหมายเดิมยังใช้กับคดีนี้ จึงฟังว่าเป็นการกระทำเพื่อจำหน่าย แต่ไม่ใช่การกระทำเพื่อการค้า3
- ปริมาณสารบริสุทธิ์ 1.244 กรัม ศาลลดโทษจาก 4 ปีเป็น 2 ปีก่อนลดโทษ แต่ไม่รอการลงโทษ
ฎีกา 2182/2567 ตัดสินเรื่องอะไร
ฎีกา 2182/2567 ตัดสินว่า ผู้สั่งซื้อยาเสพติดที่ตกลงกับผู้ขายให้ส่งมอบทางพัสดุ เป็นผู้สมคบกับผู้ขาย และเมื่อพัสดุถูกส่งแล้วแต่ไม่ถึงมือ เป็นความผิดฐานพยายามจำหน่ายตามมาตรา 145 วรรคหนึ่งประกอบมาตรา 126 ผู้ซื้อไม่ต้องรับผิดในยาเสพติดส่วนอื่นของผู้ขาย และการกระทำไม่ใช่เพื่อการค้า
คดีนี้แสดงว่าประมวลกฎหมายยาเสพติดขยายความรับผิดไปถึงผู้ซื้อผ่านความผิดฐานสมคบ แต่ศาลฎีกาก็จำกัดขอบเขตไว้ที่ข้อตกลงที่ผู้ซื้อเป็นคู่สัญญาจริง
ข้อเท็จจริงในคดี
ข้อเท็จจริงต่อไปนี้สรุปจากคำพิพากษาฉบับเต็ม โดยไม่ระบุชื่อบุคคล
- จำเลยที่ 1 ติดต่อผู้ขายรายหนึ่งผ่านโปรแกรมสนทนาและโทรศัพท์ ขอซื้อเมทแอมเฟตามีนชนิดเกล็ด 2 ถุง รวม 2,600 บาท และโอนเงินผ่านระบบธนาคารทางอินเทอร์เน็ต
- ผู้ขายสั่งซื้อเมทแอมเฟตามีนจากจำเลยที่ 2 มาบรรจุในกล่องพัสดุพร้อมขนม และว่าจ้างผู้ส่งของนำไปส่งให้จำเลยที่ 1 ผู้ส่งของสังเกตว่ากล่องเบาผิดปกติ จึงนำไปให้เจ้าพนักงานตำรวจตรวจ
- จำเลยที่ 1 โทรเร่งให้ส่ง แล้วยกเลิกการรับ เจ้าพนักงานตรวจภาพจากกล้องวงจรปิด ไปที่ห้องพักของผู้ขาย พบเมทแอมเฟตามีน 2 ถุงในกล่องพัสดุ สารบริสุทธิ์ 1.244 กรัม และอีก 3 ถุงในห้อง
- ศาลชั้นต้นลงโทษจำเลยที่ 1 ตามกฎหมายเดิม คงจำคุก 2 ปี 6 เดือน และรอการลงโทษ ศาลอุทธรณ์แผนกคดียาเสพติดแก้เป็นความผิดตามมาตรา 90 มาตรา 145 วรรคสอง (1) และมาตรา 127 วรรคสอง จำคุก 4 ปี ลดหนึ่งในสาม คงจำคุก 2 ปี 8 เดือน ไม่รอการลงโทษ จำเลยที่ 1 ฎีกาโดยได้รับอนุญาต
ประเด็นที่ศาลฎีกาต้องวินิจฉัย
ศาลฎีกาแผนกคดียาเสพติดวินิจฉัยสองประเด็นตามฎีกาของจำเลยที่ 1
- จำเลยที่ 1 กระทำความผิดตามคำพิพากษาศาลอุทธรณ์หรือไม่ รวมถึงขอบเขตของการสมคบ และการเป็นการกระทำเพื่อการค้า
- สมควรลงโทษจำเลยที่ 1 ให้เบาลงและรอการลงโทษจำคุกหรือไม่
ศาลฎีกาวินิจฉัยอย่างไร
ศาลฎีกาพิพากษาแก้เป็นความผิดตามมาตรา 90 มาตรา 145 วรรคหนึ่ง มาตรา 126 และมาตรา 127 วรรคสอง เป็นกรรมเดียวหลายบท ลงโทษฐานพยายามจำหน่าย จำคุก 2 ปี และปรับ 150,000 บาท ลดหนึ่งในสาม คงจำคุก 1 ปี 4 เดือน และปรับ 100,000 บาท
คำวินิจฉัยของศาล · คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2182/25674
การตกลงให้ผู้ขายขายและจำเลยที่ 1 ซื้อโดยส่งมอบยาเสพติดกัน เป็นการคบคิดร่วมกัน และเป็นการสมคบตามมาตรา 127 วรรคหนึ่ง เมื่อผู้ขายส่งมอบตามที่ตกลงแล้ว แต่จำเลยที่ 1 ยังไม่ทันรับ จำเลยที่ 1 ผิดตามมาตรา 127 วรรคสอง และฐานพยายามจำหน่ายตามมาตรา 90 มาตรา 145 วรรคหนึ่ง ประกอบมาตรา 126
จำเลยที่ 1 สมคบกับผู้ขายคนเดียว ไม่มีหน้าที่หาลูกค้า ไม่ปรากฏว่าจะนำไปขายต่อ ไม่มีการแบ่งกำไร และไม่ปรากฏว่ารู้เห็นกับยาเสพติดอีก 3 ถุงในห้องของผู้ขาย
ปริมาณที่จำเลยที่ 1 พยายามมีไว้ต้องด้วยข้อสันนิษฐานตามกฎหมายเดิมว่ามีไว้เพื่อจำหน่าย ซึ่งยังใช้กับคดีนี้ และจำเลยที่ 1 หักล้างไม่ได้ แต่พฤติการณ์ฟังไม่ได้ว่าเป็นการกระทำเพื่อการค้า
ปริมาณไม่มาก โทษจำคุก 4 ปีก่อนลดสูงเกินไป แต่ไม่มีเหตุพอจะรอการลงโทษ
“อันเป็นการสมคบโดยการตกลงกันตั้งแต่สองคนขึ้นไปเพื่อกระทำความผิดร้ายแรงเกี่ยวกับยาเสพติดแล้ว”
“แต่พฤติการณ์ของจำเลยที่ 1 ฟังไม่ได้ว่าเป็นการกระทำเพื่อการค้า”
เหตุผลของศาลฎีกา
ศาลให้เหตุผลแยกเป็นความรับผิดฐานสมคบ ขอบเขตของความรับผิด เจตนาจำหน่าย และการกำหนดโทษ
ผู้ซื้อเป็นผู้สมคบ ศาลถือว่าการตกลงกันให้ฝ่ายหนึ่งขายและอีกฝ่ายซื้อ เป็นการคบคิดร่วมกันเพื่อให้เกิดการจำหน่ายยาเสพติด จึงเป็นการสมคบตามมาตรา 127 วรรคหนึ่ง เมื่อผู้ขายส่งพัสดุออกไปแล้ว ถือว่าได้มีการกระทำตามที่สมคบ ผู้ซื้อจึงรับโทษตามมาตรา 127 วรรคสอง
ความผิดฐานพยายาม ผู้ซื้อยังไม่ได้รับยาเสพติดเพราะผู้ส่งของนำไปให้เจ้าพนักงาน การมีไว้ในครอบครองจึงไม่สำเร็จ เป็นการพยายามจำหน่ายโดยการพยายามมีไว้เพื่อจำหน่าย ซึ่งมาตรา 126 ให้รับโทษเช่นเดียวกับความผิดสำเร็จ
ขอบเขตของการสมคบ ข้อตกลงของผู้ซื้อมีอยู่กับผู้ขายเท่านั้น การที่ผู้ขายไปซื้อจากจำเลยที่ 2 เป็นเรื่องระหว่างผู้ขายกับแหล่งของตน ผู้ซื้อจึงไม่ได้สมคบกับจำเลยที่ 2 และไม่ต้องรับผิดในยาเสพติดที่ผู้ขายเก็บไว้ในห้องซึ่งผู้ซื้อไม่รู้เห็น
เจตนาจำหน่ายและการค้า คดีนี้ศาลชั้นต้นพิพากษาก่อนประมวลกฎหมายใช้บังคับ ข้อสันนิษฐานเพื่อจำหน่ายตามปริมาณของกฎหมายเดิมยังใช้ได้ ผู้ซื้อหักล้างไม่ได้ จึงฟังว่ามีไว้เพื่อจำหน่าย แต่ไม่มีพฤติการณ์ของการค้า เช่น การหาลูกค้าหรือการแบ่งกำไร ศาลจึงปรับบทได้เพียงวรรคหนึ่ง
การกำหนดโทษ ศาลเห็นว่าปริมาณ 1.244 กรัมไม่มาก จึงลดโทษเหลือจำคุก 2 ปี ส่วนการรอการลงโทษ ศาลพิจารณาว่าเมทแอมเฟตามีนมีอันตรายร้ายแรง จำเลยเป็นผู้ใหญ่ที่รู้ถึงพิษภัย แม้ไม่เคยต้องโทษจำคุกและมีภาระครอบครัว ก็ไม่เป็นเหตุพอให้รอการลงโทษ
หลักกฎหมายสารบัญญัติที่คดีนี้วาง
หลักสารบัญญัติของคดีนี้คือความผิดฐานสมคบตามมาตรา 127 ความผิดฐานพยายามตามมาตรา 126 และข้อสันนิษฐานในช่วงเปลี่ยนกฎหมาย
สมคบไม่ต้องมีการกระทำความผิดสำเร็จ มาตรา 127 วรรคหนึ่งลงโทษการตกลงกันเพื่อกระทำความผิดร้ายแรงเกี่ยวกับยาเสพติด แม้ยังไม่ได้ลงมือ วรรคสองเพิ่มโทษเป็นโทษของความผิดนั้นเมื่อได้มีการกระทำความผิดเพราะการสมคบ ผลคือผู้ซื้อที่ตกลงซื้อขายกับผู้ขายมีความรับผิดทางอาญาตั้งแต่ขั้นตกลง
พยายามรับโทษเท่าความผิดสำเร็จ มาตรา 126 ต่างจากประมวลกฎหมายอาญาซึ่งลงโทษผู้พยายามสองในสาม ในความผิดร้ายแรงเกี่ยวกับยาเสพติด ผู้พยายามรับโทษเท่าผู้กระทำความผิดสำเร็จ
ข้อสันนิษฐานเพื่อจำหน่ายตามกฎหมายเดิม พระราชบัญญัติให้ใช้ประมวลกฎหมายยาเสพติด มาตรา 21 วรรคหนึ่ง คงข้อสันนิษฐานของกฎหมายเดิมไว้สำหรับคดีที่ศาลชั้นต้นพิพากษาก่อนประมวลกฎหมายใช้บังคับ คดีที่เกิดหลังจากนั้นไม่มีข้อสันนิษฐานนี้ โจทก์ต้องพิสูจน์เจตนาจำหน่าย ส่วนประมวลกฎหมายใหม่มีข้อสันนิษฐานในทางกลับกัน คือปริมาณเล็กน้อยตามกฎกระทรวงสันนิษฐานว่ามีไว้เพื่อเสพ5
วิธีพิจารณาความและพยานหลักฐาน
คดีนี้มีประเด็นวิธีพิจารณาเรื่องการพิสูจน์การสมคบจากพยานหลักฐานดิจิทัล และดุลพินิจเรื่องการรอการลงโทษ
พยานหลักฐานของการตกลง ข้อเท็จจริงเรื่องการตกลงซื้อขายฟังจากการติดต่อผ่านโปรแกรมสนทนาและโทรศัพท์ การโอนเงินผ่านธนาคารทางอินเทอร์เน็ต และคำเบิกความของผู้ขายที่ถูกจับ ภาพจากกล้องวงจรปิดเชื่อมโยงผู้ขายกับกล่องพัสดุ การพิสูจน์การสมคบในคดีซื้อขายออนไลน์จึงอาศัยพยานหลักฐานดิจิทัลเป็นหลัก
ข้อเท็จจริงที่ยุติในชั้นฎีกา คดีของจำเลยที่ 2 ไม่มีคู่ความฎีกา จึงยุติตามศาลอุทธรณ์ ศาลฎีกาวินิจฉัยเฉพาะจำเลยที่ 1 บนข้อเท็จจริงที่ยุติแล้ว
การรอการลงโทษ การรอการลงโทษเป็นดุลพินิจของศาลตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 56 ศาลชั้นต้นเคยรอการลงโทษ แต่ศาลอุทธรณ์และศาลฎีกาไม่รอ ศาลฎีกาให้น้ำหนักแก่ความร้ายแรงของเมทแอมเฟตามีนและวุฒิภาวะของจำเลย มากกว่าการไม่เคยต้องโทษและภาระครอบครัว6
ผลต่อคดีอื่นและข้อจำกัด
คำพิพากษาฉบับนี้ใช้กับคดีผู้สั่งซื้อยาเสพติดทางออนไลน์หรือทางพัสดุ
ผลต่อผู้ต้องหาและจำเลย
ผู้สั่งซื้อยาเสพติดเสี่ยงต่อความรับผิดฐานสมคบและพยายามจำหน่าย ซึ่งโทษสูงกว่าการครอบครองเพื่อเสพมาก แม้ยังไม่ได้รับยาเสพติด
ผู้ซื้อมีข้อต่อสู้เรื่องขอบเขต คือรับผิดเฉพาะยาเสพติดที่ตนตกลงซื้อ ไม่รวมยาเสพติดอื่นของผู้ขายหรือของแหล่งที่ผู้ขายซื้อมา
ในคดีที่เกิดหลังประมวลกฎหมายใช้บังคับ โจทก์ต้องพิสูจน์ว่าผู้ซื้อมีไว้เพื่อจำหน่าย ข้อสันนิษฐานตามปริมาณของกฎหมายเดิมใช้ไม่ได้ และถ้าปริมาณไม่เกินที่กฎกระทรวงกำหนด จะสันนิษฐานว่ามีไว้เพื่อเสพ
ข้อจำกัดในการนำไปใช้
ศาลฟังว่าเป็นการกระทำเพื่อจำหน่ายเพราะข้อสันนิษฐานของกฎหมายเดิม ซึ่งใช้เฉพาะคดีช่วงเปลี่ยนกฎหมาย
การไม่รอการลงโทษเป็นดุลพินิจตามข้อเท็จจริงของจำเลยในคดีนี้
ความเห็นของสำนักงาน
สำนักงานเห็นว่าคำพิพากษาฉบับนี้มีผลต่อการประเมินคดีของผู้ซื้อในปัจจุบันสองด้าน ด้านหนึ่งการตกลงซื้อขายเป็นการสมคบได้ อีกด้านหนึ่งหลังข้อสันนิษฐานของกฎหมายเดิมหมดผล ผู้ซื้อปริมาณเล็กน้อยมีข้อต่อสู้ว่าซื้อเพื่อเสพ ซึ่งเปลี่ยนบทกฎหมายและช่องทางบำบัดรักษา ดูเพิ่มที่หน้าผู้เสพและการบำบัดรักษา
ตัวบทที่ศาลใช้
ถ้อยคำต่อไปนี้คัดคำต่อคำจากฐานข้อมูลกฎหมายของสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกาและราชกิจจานุเบกษา
ประมวลกฎหมายยาเสพติด มาตรา 127 ความผิดฐานสมคบ
ตัวบท · ประมวลกฎหมายยาเสพติด มาตรา ๑๒๗ผู้ใดสมคบโดยการตกลงกันตั้งแต่สองคนขึ้นไป เพื่อกระทำความผิดร้ายแรงเกี่ยวกับยาเสพติด ผู้นั้นสมคบกันกระทำความผิดร้ายแรงเกี่ยวกับยาเสพติด ต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินห้าปี และปรับไม่เกินห้าแสนบาท
ถ้าได้มีการกระทำความผิดร้ายแรงเกี่ยวกับยาเสพติดเพราะเหตุที่ได้มีการสมคบกันตามวรรคหนึ่ง ผู้สมคบกันนั้นต้องระวางโทษตามที่กำหนดไว้สำหรับความผิดนั้น
ในกรณีที่การกระทำตามวรรคหนึ่งมีลักษณะเป็นการกระทำขององค์กรอาชญากรรม ผู้กระทำความผิดต้องระวางโทษสองเท่าของโทษที่กำหนดไว้ในวรรคหนึ่ง
เพื่อประโยชน์แห่งมาตรานี้ คำว่า “องค์กรอาชญากรรม” หมายความว่า คณะบุคคลตั้งแต่สามคนขึ้นไปที่รวมตัวกันช่วงระยะเวลาหนึ่งและร่วมกันกระทำการใด โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อกระทำความผิดร้ายแรงเกี่ยวกับยาเสพติดและเพื่อได้มาซึ่งผลประโยชน์ทางการเงิน ทรัพย์สิน หรือผลประโยชน์ทางวัตถุอย่างอื่น
ประมวลกฎหมายยาเสพติด มาตรา 126 ความผิดฐานพยายาม
ตัวบท · ประมวลกฎหมายยาเสพติด มาตรา ๑๒๖ผู้ใดพยายามกระทำความผิดร้ายแรงเกี่ยวกับยาเสพติด ต้องระวางโทษตามที่กำหนดไว้สำหรับความผิดนั้นเช่นเดียวกับผู้กระทำความผิดสำเร็จ
พระราชบัญญัติให้ใช้ประมวลกฎหมายยาเสพติด มาตรา 21 คงข้อสันนิษฐานเพื่อจำหน่ายของกฎหมายเดิม
ตัวบท · พระราชบัญญัติให้ใช้ประมวลกฎหมายยาเสพติด พ.ศ. 2564 มาตรา ๒๑ให้บทบัญญัติที่ให้สันนิษฐานว่าเป็นการกระทำเพื่อจำหน่ายซึ่งยาเสพติดให้โทษตามพระราชบัญญัติยาเสพติดให้โทษ พ.ศ. ๒๕๒๒ และเพื่อขายซึ่งวัตถุออกฤทธิ์ตามพระราชบัญญัติวัตถุที่ออกฤทธิ์ต่อจิตและประสาท พ.ศ. ๒๕๕๙ ซึ่งถูกยกเลิกโดยพระราชบัญญัตินี้ยังคงมีผลใช้บังคับแก่คดีที่ศาลชั้นต้นมีคำพิพากษาแล้วก่อนวันที่ประมวลกฎหมายยาเสพติดท้ายพระราชบัญญัตินี้ใช้บังคับ แล้วแต่กรณี จนกว่าคดีถึงที่สุด
คดีซึ่งค้างพิจารณาอยู่ในศาลชั้นต้นอยู่ในวันก่อนวันที่ประมวลกฎหมายยาเสพติดท้ายพระราชบัญญัตินี้ใช้บังคับ ถ้าคู่ความฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งหรือทั้งสองฝ่ายยื่นคำแถลงขอสืบพยานหลักฐานเพิ่มเติมว่าการกระทำของจำเลยเป็นการกระทำเพื่อจำหน่ายหรือเพื่อขายหรือไม่ แล้วแต่กรณี ก็ให้ศาลสืบพยานหลักฐานเพิ่มเติมได้ตามที่เห็นสมควร
คำพิพากษาศาลฎีกาเรื่องอื่นที่เกี่ยวข้อง
คำพิพากษาต่อไปนี้วินิจฉัยความรับผิดของผู้มีส่วนร่วมและเจตนาจำหน่าย
- คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2306/2567 (ผู้ให้ใช้บัญชีธนาคาร ยอมให้ใช้หรือสมคบ): ผู้เปิดบัญชีตามคำสั่งของพวกเป็นผู้สมคบที่แบ่งหน้าที่กันทำ
- คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 7422/2568 (ผู้ให้ใช้บัญชีธนาคารในฐานะผู้สนับสนุน): ผู้สนับสนุนรับโทษเท่าตัวการ และขอบเขตของมาตรา 129
- คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 246/2567 (ขายให้สายลับโดยไม่มีพฤติการณ์อื่นยังไม่ใช่การกระทำเพื่อการค้า): เกณฑ์ของการกระทำเพื่อการค้า
- คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1855/2567 (ผู้เสพกับเงื่อนไขคุมความประพฤติแทนการจำคุก): ผู้เสพและการใช้เงื่อนไขคุมความประพฤติแทนการจำคุก
คำพิพากษาศาลฎีกาคดียาเสพติดทั้ง 18 เรื่องพร้อมสรุปสั้นอยู่ในหน้าคลังคำพิพากษาศาลฎีกาคดียาเสพติด ส่วนลำดับขั้นของคดีตั้งแต่ถูกจับจนพ้นโทษอยู่ในหน้าเส้นทางคดี 9 ช่วง
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับฎีกา 2182/2567
คำตอบต่อไปนี้สรุปจากคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2182/2567 และตัวบทที่อ้างในหน้านี้
สั่งซื้อยาเสพติดแต่ยังไม่ได้รับ มีความผิดหรือไม่
มีได้ ฎีกา 2182/2567 วินิจฉัยว่าการตกลงซื้อขายเป็นการสมคบ และเมื่อผู้ขายส่งของแล้วแต่ผู้ซื้อยังไม่ได้รับ เป็นความผิดฐานพยายามจำหน่าย ซึ่งรับโทษเท่าความผิดสำเร็จ
ผู้ซื้อต้องรับผิดในยาเสพติดอื่นของผู้ขายหรือไม่
ไม่ต้อง ถ้าไม่ปรากฏว่ารู้เห็นหรือร่วมมีไว้ ผู้ซื้อรับผิดเฉพาะยาเสพติดที่ตนตกลงซื้อ
ผู้ซื้อไม่เคยต้องโทษจะได้รอการลงโทษหรือไม่
เป็นดุลพินิจของศาล คดีนี้ศาลฎีกาไม่รอการลงโทษ แม้จำเลยไม่เคยต้องโทษจำคุกและมีภาระครอบครัว เพราะเห็นว่าเมทแอมเฟตามีนมีอันตรายร้ายแรง