ปรับปรุงล่าสุด · ผู้รับผิดชอบเนื้อหา เอกสยาม ชัยศร ที่ปรึกษากฎหมาย
สาระสำคัญ
- การขายให้สายลับผู้ล่อซื้อ เมื่อไม่ปรากฏพฤติการณ์อื่นว่าจำเลยจำหน่ายเป็นการปกติทั่วไป ยังไม่เป็นการกระทำเพื่อการค้า ศาลปรับบทได้เพียงมาตรา 145 วรรคหนึ่ง1
- การมีไว้เพื่อจำหน่ายกับการจำหน่ายยาเสพติด ไม่ว่าทั้งหมดหรือบางส่วน เป็นความผิดฐานจำหน่ายเพียงกรรมเดียวบทเดียว ตามนิยามในมาตรา 12
- คำพิพากษาเดิมที่ลงโทษสองกระทงจึงหนักกว่ากฎหมายใหม่ และศาลกำหนดโทษใหม่เป็นกรรมเดียวตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 3 (1)3
- ผลของคดี โทษรวมจำคุก 4 ปี 16 เดือน ลดลงเหลือจำคุก 2 ปี 8 เดือน และปรับ 266,666.66 บาท
ฎีกา 246/2567 ตัดสินเรื่องอะไร
ฎีกา 246/2567 ตัดสินว่า การขายยาเสพติดปริมาณเล็กน้อยให้สายลับผู้ล่อซื้อ โดยไม่มีพฤติการณ์อื่นแสดงว่าจำเลยประกอบกิจการจำหน่ายเป็นปกติ เป็นความผิดตามมาตรา 145 วรรคหนึ่ง ไม่ใช่การกระทำเพื่อการค้าตามวรรคสอง (1) และการมีส่วนที่เหลือไว้เพื่อจำหน่ายรวมเป็นความผิดเดียวกับการขาย
คำพิพากษานี้เป็นคำร้องขอกำหนดโทษใหม่หลังคดีถึงที่สุด แต่หลักเรื่องการกระทำเพื่อการค้าที่ศาลฎีกาโดยมติที่ประชุมใหญ่วางไว้ใช้ได้กับคดีที่ยังอยู่ระหว่างพิจารณาด้วย เพราะเป็นการตีความมาตรา 145 วรรคสอง (1) ซึ่งไม่ได้นิยามคำว่า เพื่อการค้า ไว้
ข้อเท็จจริงในคดี
ข้อเท็จจริงต่อไปนี้สรุปจากคำพิพากษาฉบับเต็ม
- จำเลยมีเมทแอมเฟตามีนไว้ในครอบครองเพื่อจำหน่าย คำนวณเป็นสารบริสุทธิ์ 0.410 กรัม และขายให้สายลับผู้ล่อซื้อไป คำนวณเป็นสารบริสุทธิ์ 0.027 กรัม
- ศาลชั้นต้นลงโทษตามกฎหมายเดิมเป็นหลายกรรม ฐานมีไว้เพื่อจำหน่าย จำคุก 4 ปี ปรับ 400,000 บาท ฐานจำหน่าย จำคุก 4 ปี เพิ่มโทษกระทงละหนึ่งในสามเพราะกระทำผิดซ้ำ ลดโทษกึ่งหนึ่งเพราะรับสารภาพ รวมจำคุก 4 ปี 16 เดือน และปรับ 266,666.67 บาท คดีถึงที่สุด
- จำเลยยื่นคำร้องขอให้กำหนดโทษใหม่ตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 3 (1) ศาลชั้นต้นยกคำร้อง ศาลอุทธรณ์แผนกคดียาเสพติดพิพากษายืน จำเลยฎีกาโดยได้รับอนุญาต
ประเด็นที่ศาลฎีกาต้องวินิจฉัย
ศาลฎีกาโดยมติที่ประชุมใหญ่วินิจฉัยว่ามีเหตุกำหนดโทษใหม่หรือไม่ โดยต้องตอบสองคำถาม
- การขายให้สายลับผู้ล่อซื้อเป็นการกระทำเพื่อการค้าตามมาตรา 145 วรรคสอง (1) หรือไม่ ซึ่งเป็นตัวกำหนดว่าโทษตามกฎหมายใหม่สูงเพียงใด
- การลงโทษฐานมีไว้เพื่อจำหน่ายและฐานจำหน่ายเป็นสองกรรม หนักกว่าการลงโทษตามกฎหมายใหม่หรือไม่
ศาลฎีกาวินิจฉัยอย่างไร
ศาลฎีกาพิพากษากลับ ให้กำหนดโทษใหม่เป็นความผิดตามมาตรา 90 และมาตรา 145 วรรคหนึ่ง เพียงกรรมเดียว จำคุก 4 ปี ปรับ 400,000 บาท เพิ่มโทษหนึ่งในสาม แล้วลดกึ่งหนึ่ง คงจำคุก 2 ปี 8 เดือน และปรับ 266,666.66 บาท
คำวินิจฉัยของศาล · คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 246/2567 (ประชุมใหญ่)4
แม้เป็นการขายให้สายลับผู้ล่อซื้อ เมื่อไม่ปรากฏพฤติการณ์อื่นว่าจำเลยประกอบกิจการจำหน่ายเป็นการปกติทั่วไป ยังไม่เป็นการกระทำเพื่อการค้า การกระทำจึงเข้ามาตรา 145 วรรคหนึ่ง มีโทษจำคุกไม่เกิน 15 ปี และปรับไม่เกิน 1,500,000 บาท โทษที่ลงไว้ในแต่ละฐานจึงไม่หนักกว่า
แต่ตามนิยามคำว่า จำหน่าย การมีไว้เพื่อจำหน่ายและการจำหน่ายเป็นความผิดอย่างเดียวกันเพียงกรรมเดียวบทเดียว การปรับบทเป็นหลายกรรมจึงหนักกว่า และอยู่ในหลักเกณฑ์กำหนดโทษใหม่
“แต่เมื่อไม่ปรากฏพฤติการณ์อื่นอันแสดงให้เห็นว่าจำเลยประกอบกิจการด้วยการจำหน่ายเมทแอมเฟตามีนเป็นการปกติทั่วไป อันจะถือเป็นการกระทำเพื่อการค้า”
“จึงเป็นความผิดอย่างเดียวกันคือจำหน่ายเมทแอมเฟตามีนเพียงกรรมเดียวบทเดียว”
เหตุผลของศาลฎีกา
เหตุผลของศาลมีสองส่วน ส่วนแรกเป็นความหมายของการกระทำเพื่อการค้า ส่วนที่สองเป็นการนับกรรมตามนิยามใหม่
การกระทำเพื่อการค้าต้องมีพฤติการณ์ของการประกอบกิจการ ศาลฎีกาโดยมติที่ประชุมใหญ่ไม่ถือว่าการขายทุกครั้งเป็นการกระทำเพื่อการค้า เพราะถ้าถือเช่นนั้น ผู้จำหน่ายทุกรายจะถูกลงโทษตามวรรคสองเสมอ และวรรคหนึ่งซึ่งลงโทษการจำหน่ายจะไม่มีที่ใช้ ศาลจึงต้องการพฤติการณ์อื่นที่แสดงว่าผู้กระทำจำหน่ายเป็นการปกติทั่วไป ในคดีนี้มีเพียงการขายแก่สายลับผู้ล่อซื้อหนึ่งครั้งและยาเสพติดที่เหลือปริมาณเล็กน้อย ศาลจึงไม่ฟังว่าเป็นการกระทำเพื่อการค้า
ผลต่อการเทียบโทษรายฐาน เมื่อการกระทำเข้าวรรคหนึ่ง เพดานโทษตามกฎหมายใหม่คือจำคุก 15 ปี โทษจำคุก 4 ปีในแต่ละฐานไม่เกินเพดาน จึงไม่หนักกว่า ส่วนนี้ไม่มีเหตุกำหนดโทษใหม่
การนับกรรม ศาลใช้เหตุผลเดียวกับคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2609/2566 ว่าเมื่อกฎหมายเดิมถูกยกเลิกทั้งฉบับ และมาตรา 1 ของประมวลกฎหมายใหม่นิยามคำว่า จำหน่าย ให้รวมการมีไว้เพื่อจำหน่าย การกระทำของจำเลยจึงเป็นความผิดเดียว ต่างจากกฎหมายเดิมที่แยกเป็นคนละฐาน การลงโทษสองกรรมจึงหนักกว่า และอยู่ในเงื่อนไขของมาตรา 3 (1)
หลักกฎหมายสารบัญญัติที่คดีนี้วาง
หลักสารบัญญัติของคดีนี้คือความหมายของการกระทำเพื่อการค้าตามมาตรา 145 วรรคสอง (1) และผลของนิยามคำว่า จำหน่าย ต่อการนับกรรม
โครงสร้างของมาตรา 145 วรรคหนึ่งลงโทษการผลิต นำเข้า ส่งออก จำหน่าย หรือมีไว้ในครอบครองซึ่งยาเสพติดให้โทษประเภท 1 อันเป็นการฝ่าฝืนมาตรา 90 โทษจำคุกไม่เกินสิบห้าปี5 วรรคสองเพิ่มโทษเป็นจำคุกตั้งแต่สองปีถึงยี่สิบปีเมื่อมีเหตุตาม (1) ถึง (6) ซึ่ง (1) คือการกระทำเพื่อการค้า กฎหมายไม่ได้นิยามคำนี้ไว้ ศาลจึงวางเกณฑ์จากพฤติการณ์
เกณฑ์ของศาล คำพิพากษาฉบับนี้ถือว่าการกระทำเพื่อการค้าต้องมีพฤติการณ์ของการประกอบกิจการจำหน่ายเป็นการปกติทั่วไป ตัวอย่างพฤติการณ์ที่ศาลฎีกาฉบับอื่นใช้ ได้แก่ ประวัติการจำหน่ายแก่ผู้อื่นหลายครั้ง และการเคยต้องคำพิพากษาฐานเดียวกัน ดังในคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3479/2569 หรือปริมาณที่มากพอจะแสดงการแสวงหาประโยชน์เป็นการทั่วไป ดังในคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2609/2566
นิยามคำว่า จำหน่าย มาตรา 1 ให้รวมการมีไว้เพื่อจำหน่าย ผลคือการมียาเสพติดชุดหนึ่งไว้เพื่อขายและขายไปบางส่วนเป็นความผิดเดียว ไม่ว่าส่วนที่ขายมากหรือน้อยเพียงใด
วิธีพิจารณาความและพยานหลักฐาน
ประเด็นวิธีพิจารณาของคดีนี้คือขอบเขตของการกำหนดโทษใหม่ และการที่ศาลวินิจฉัยพฤติการณ์จากข้อเท็จจริงที่ยุติแล้ว
ข้อเท็จจริงที่ยุติเป็นฐานของการปรับบทใหม่ ในคำร้องขอกำหนดโทษใหม่ ศาลไม่สืบพยานใหม่ และไม่รับฟังข้อเท็จจริงที่โจทก์ไม่ได้พิสูจน์ไว้ในคดีเดิม คดีนี้คำพิพากษาเดิมไม่มีข้อเท็จจริงเรื่องการจำหน่ายเป็นปกติ ศาลจึงปรับบทได้เพียงวรรคหนึ่ง ข้อนี้แสดงว่าการนำสืบพฤติการณ์ในคดีเดิมมีผลต่อเนื่องไปถึงการกำหนดโทษใหม่
การล่อซื้อเป็นวิธีพิสูจน์การจำหน่าย ไม่ใช่การพิสูจน์การค้า พยานจากการล่อซื้อพิสูจน์ว่ามีการขายหนึ่งครั้ง แต่ไม่ได้พิสูจน์ว่าผู้ขายประกอบกิจการเป็นปกติ โจทก์ที่ประสงค์จะให้ลงโทษตามวรรคสอง (1) ต้องนำสืบพฤติการณ์อื่นเพิ่ม เช่น การติดต่อซื้อขายหลายครั้ง บัญชีรับเงิน หรือคำให้การของผู้ซื้อรายอื่น
ลำดับการคำนวณโทษใหม่ ศาลฎีกากำหนดโทษกรรมเดียว จำคุก 4 ปี ปรับ 400,000 บาท เพิ่มโทษหนึ่งในสามตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 92 เป็นจำคุก 5 ปี 4 เดือน ปรับ 533,333.33 บาท แล้วลดกึ่งหนึ่งตามมาตรา 78 คงจำคุก 2 ปี 8 เดือน และปรับ 266,666.66 บาท6
ผลต่อคดีอื่นและข้อจำกัด
หลักของคดีนี้เป็นประโยชน์แก่จำเลยในคดีล่อซื้อที่ไม่มีพยานเรื่องพฤติการณ์อื่น ทั้งในคดีที่ยังพิจารณาอยู่และในคำร้องขอกำหนดโทษใหม่
ผลต่อผู้ต้องหาและจำเลย
จำเลยที่ถูกฟ้องตามมาตรา 145 วรรคสอง (1) จากการขายให้สายลับผู้ล่อซื้อ มีข้อต่อสู้ว่าโจทก์ต้องพิสูจน์พฤติการณ์การจำหน่ายเป็นปกติทั่วไป ถ้าไม่มี ศาลปรับบทได้เพียงวรรคหนึ่ง
ผู้ต้องโทษที่ถูกลงโทษสองกรรมจากการล่อซื้อครั้งเดียว ยื่นคำร้องขอให้กำหนดโทษใหม่เป็นกรรมเดียวได้
การเพิ่มโทษเพราะกระทำผิดซ้ำยังคงอยู่ในอัตราหนึ่งในสาม เมื่อโจทก์ขอไว้ในคำฟ้อง
ข้อจำกัดในการนำไปใช้
ปริมาณในคดีนี้เล็กน้อย คดีที่มียาเสพติดจำนวนมาก ศาลอาจฟังว่าปริมาณเป็นพฤติการณ์ที่แสดงการค้าหรือการแพร่กระจายได้ ดังในคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 272/2565 และคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 31/2567
ประวัติการกระทำผิดซ้ำในคดีนี้ใช้เพื่อเพิ่มโทษตามมาตรา 92 ศาลไม่ได้นำมาเป็นพฤติการณ์ของการค้า แต่ในคดีอื่น ศาลฎีกาเคยนำประวัติต้องคำพิพากษาฐานเดียวกันประกอบพฤติการณ์การค้า ดังในคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3479/2569
ความเห็นของสำนักงาน
สำนักงานเห็นว่าคำพิพากษาฉบับนี้เป็นฐานสำคัญของการต่อสู้คดีล่อซื้อ เพราะแยกการพิสูจน์การขายออกจากการพิสูจน์การค้า ในชั้นสอบสวนและชั้นพิจารณา ฝ่ายจำเลยควรตรวจว่าพยานโจทก์เรื่องการขายครั้งอื่นมีอยู่จริงหรือเป็นเพียงคำบอกเล่าในบันทึกการจับกุม
ตัวบทที่ศาลใช้
ถ้อยคำต่อไปนี้คัดคำต่อคำจากฐานข้อมูลกฎหมายของสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา
ประมวลกฎหมายยาเสพติด มาตรา 145 คดีนี้ศาลปรับบทวรรคหนึ่ง และวินิจฉัยความหมายของวรรคสอง (1)
ตัวบท · ประมวลกฎหมายยาเสพติด มาตรา ๑๔๕ผู้ใดผลิต นำเข้า ส่งออก จำหน่าย หรือมีไว้ในครอบครองซึ่งยาเสพติดให้โทษในประเภท ๑ อันเป็นการฝ่าฝืนมาตรา ๙๐ ต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินสิบห้าปี และปรับไม่เกินหนึ่งล้านห้าแสนบาท
ถ้าการกระทำความผิดตามวรรคหนึ่งเป็นการกระทำดังต่อไปนี้ ต้องระวางโทษจำคุกตั้งแต่สองปีถึงยี่สิบปี และปรับตั้งแต่สองแสนบาทถึงสองล้านบาท
(๑) การกระทำเพื่อการค้า
(๒) การก่อให้เกิดการแพร่กระจายในกลุ่มประชาชน
(๓) การจำหน่ายแก่บุคคลอายุไม่เกินสิบแปดปี
(๔) การจำหน่ายในบริเวณสถานศึกษา สถานอันเป็นที่เคารพในทางศาสนาของหมู่ชนใด หรือสถานที่ราชการ
(๕) การกระทำโดยใช้กำลังประทุษร้ายหรือขู่เข็ญว่าจะใช้กำลังประทุษร้าย
(๖) การกระทำโดยมีอาวุธหรือใช้อาวุธ
ถ้าการกระทำความผิดตามวรรคหนึ่งหรือวรรคสองเป็นการกระทำดังต่อไปนี้ ต้องระวางโทษจำคุกตั้งแต่ห้าปีถึงจำคุกตลอดชีวิต และปรับตั้งแต่ห้าแสนบาทถึงห้าล้านบาท หรือประหารชีวิต
(๑) การกระทำโดยหัวหน้า ผู้มีหน้าที่สั่งการ หรือผู้มีหน้าที่จัดการในเครือข่ายอาชญากรรม
(๒) การทำให้เกิดผลกระทบต่อความมั่นคงของรัฐหรือความปลอดภัยของประชาชนทั่วไป
ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 3 เป็นฐานของการกำหนดโทษใหม่
ตัวบท · ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๓ถ้ากฎหมายที่ใช้ในขณะกระทำความผิดแตกต่างกับกฎหมายที่ใช้ในภายหลังการกระทำความผิด ให้ใช้กฎหมายในส่วนที่เป็นคุณแก่ผู้กระทำความผิดไม่ว่าในทางใดเว้นแต่คดีถึงที่สุดแล้ว แต่ในกรณีที่คดีถึงที่สุดแล้วดังต่อไปนี้
(๑) ถ้าผู้กระทำความผิดยังไม่ได้รับโทษ หรือกำลังรับโทษอยู่ และโทษที่กำหนดตามคำพิพากษาหนักกว่าโทษที่กำหนดตามกฎหมายที่บัญญัติในภายหลัง เมื่อสำนวนความปรากฏแก่ศาลหรือเมื่อผู้กระทำความผิด ผู้แทนโดยชอบธรรมของผู้นั้น ผู้อนุบาลของผู้นั้นหรือพนักงานอัยการร้องขอ ให้ศาลกำหนดโทษเสียใหม่ตามกฎหมายที่บัญญัติในภายหลัง ในการที่ศาลจะกำหนดโทษใหม่นี้ ถ้าปรากฏว่า ผู้กระทำความผิดได้รับโทษมาบ้างแล้ว เมื่อได้คำนึงถึงโทษตามกฎหมายที่บัญญัติในภายหลัง หากเห็นเป็นการสมควร ศาลจะกำหนดโทษน้อยกว่าโทษขั้นต่ำที่กฎหมายที่บัญญัติในภายหลังกำหนดไว้ถ้าหากมีก็ได้ หรือถ้าเห็นว่าโทษที่ผู้กระทำความผิดได้รับมาแล้วเป็นการเพียงพอ ศาลจะปล่อยผู้กระทำความผิดไปก็ได้
(๒) ถ้าศาลพิพากษาให้ประหารชีวิตผู้กระทำความผิดและตามกฎหมายที่บัญญัติในภายหลัง โทษที่จะลงแก่ผู้กระทำความผิดไม่ถึงประหารชีวิต ให้งดการประหารชีวิตผู้กระทำความผิด และให้ถือว่าโทษประหารชีวิตตามคำพิพากษาได้เปลี่ยนเป็นโทษสูงสุดที่จะพึงลงได้ตามกฎหมายที่บัญญัติในภายหลัง
คำพิพากษาศาลฎีกาเรื่องอื่นที่เกี่ยวข้อง
คำพิพากษาต่อไปนี้วินิจฉัยเหตุเพิ่มโทษตามมาตรา 145 จากพฤติการณ์ที่ต่างกัน
- คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 272/2565 (มาตรา 145 ถือพฤติการณ์และบทบาท ไม่ถือปริมาณ): หลักว่ามาตรา 145 ถือพฤติการณ์และบทบาท ไม่ถือปริมาณ
- คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2609/2566 (มีไว้เพื่อจำหน่ายกับพยายามจำหน่ายเป็นความผิดเดียวกัน): การมีไว้ 67 เม็ดและพยายามขาย 20 เม็ด ศาลฟังว่าเป็นการกระทำเพื่อการค้า
- คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3479/2569 (เหตุฉกรรจ์เชิงนามธรรมไม่ผูกกับคำฟ้องและคำรับสารภาพ): ประวัติการขายและการเคยต้องคำพิพากษาแสดงการกระทำเพื่อการค้า
- คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 31/2567 (ปริมาณที่มากบ่งชี้พฤติการณ์และผลกระทบต่อความมั่นคงของรัฐ): ปริมาณ 300,000 เม็ดบ่งชี้ผลกระทบต่อความมั่นคงของรัฐ
คำพิพากษาศาลฎีกาคดียาเสพติดทั้ง 18 เรื่องพร้อมสรุปสั้นอยู่ในหน้าคลังคำพิพากษาศาลฎีกาคดียาเสพติด ส่วนลำดับขั้นของคดีตั้งแต่ถูกจับจนพ้นโทษอยู่ในหน้าเส้นทางคดี 9 ช่วง
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับฎีกา 246/2567
คำตอบต่อไปนี้สรุปจากคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 246/2567 และตัวบทที่อ้างในหน้านี้
ขายยาเสพติดให้สายลับครั้งเดียว ถือเป็นการกระทำเพื่อการค้าหรือไม่
ไม่ถือ ถ้าไม่มีพฤติการณ์อื่นแสดงว่าผู้ขายจำหน่ายเป็นการปกติทั่วไป ตามฎีกา 246/2567 (ประชุมใหญ่) ศาลปรับบทได้เพียงมาตรา 145 วรรคหนึ่ง
มียาเสพติดเหลืออยู่หลังขายให้สายลับ เป็นอีกกรรมหนึ่งหรือไม่
ไม่เป็น การมีไว้เพื่อจำหน่ายและการจำหน่ายยาเสพติดชุดเดียวกันเป็นความผิดฐานจำหน่ายเพียงกรรมเดียวบทเดียว
การกระทำเพื่อการค้ามีโทษเท่าใด
มาตรา 145 วรรคสองกำหนดโทษจำคุกตั้งแต่สองปีถึงยี่สิบปี และปรับตั้งแต่สองแสนบาทถึงสองล้านบาท ส่วนวรรคหนึ่งจำคุกไม่เกินสิบห้าปี และปรับไม่เกินหนึ่งล้านห้าแสนบาท