ปรับปรุงล่าสุด · ผู้รับผิดชอบเนื้อหา เอกสยาม ชัยศร ที่ปรึกษากฎหมาย
สาระสำคัญ
- ปริมาณยาเสพติดที่มากขึ้นเป็นข้อบ่งชี้ถึงพฤติการณ์และบทบาทหน้าที่อยู่ในตัว ศาลจึงนำมาพิจารณากำหนดโทษตามมาตรา 145 ได้1
- เมทแอมเฟตามีน 300,000 เม็ด สารบริสุทธิ์ 5,274.257 กรัม หากแพร่กระจายในกลุ่มประชาชนย่อมกระทบความมั่นคงของรัฐ การปรับบทตามมาตรา 145 วรรคสาม (2) จึงชอบ
- การปรับบทถูกต้องไม่ได้หมายความว่าต้องลงโทษสูงสุด ศาลฎีกาเห็นว่าโทษประหารชีวิตหนักเกินไป และแก้เป็นจำคุกตลอดชีวิตและปรับ 5,000,000 บาทก่อนลดโทษ
- เมื่อวางโทษจำคุกตลอดชีวิตแล้ว เพิ่มโทษจำคุกไม่ได้อีก ศาลเพิ่มเฉพาะโทษปรับหนึ่งในสาม
ฎีกา 31/2567 ตัดสินเรื่องอะไร
ฎีกา 31/2567 ตัดสินว่า ภายใต้มาตรา 145 ปริมาณยาเสพติดยังมีความหมาย เพราะปริมาณที่มากเป็นข้อบ่งชี้พฤติการณ์และบทบาทอยู่ในตัว ศาลจึงยืนการปรับบทวรรคสาม (2) ในคดีเมทแอมเฟตามีน 300,000 เม็ด แต่ลดโทษจากประหารชีวิตเป็นจำคุกตลอดชีวิต เพราะเห็นว่าโทษที่วางไว้หนักเกินไป
คำพิพากษาฉบับนี้อ่านคู่กับคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 272/2565 ฉบับนั้นวางหลักว่าปริมาณอย่างเดียวไม่พอ ฉบับนี้แสดงอีกด้านว่าปริมาณระดับหลายแสนเม็ดเป็นพฤติการณ์ที่ศาลใช้ปรับบทเหตุฉกรรจ์ได้ ทั้งสองฉบับไม่ขัดกัน เพราะศาลถือว่าปริมาณเป็นข้อบ่งชี้ ไม่ใช่เกณฑ์ตายตัว
ข้อเท็จจริงในคดี
ข้อเท็จจริงต่อไปนี้สรุปจากคำพิพากษาฉบับเต็ม จำเลยถูกฟ้องหลายฐาน หน้านี้อธิบายเฉพาะส่วนที่เกี่ยวกับยาเสพติด
- จำเลยมีเมทแอมเฟตามีน 300,000 เม็ด น้ำหนักสุทธิ 26,516.529 กรัม คำนวณเป็นสารบริสุทธิ์ 5,274.257 กรัม ไว้ในครอบครองเพื่อจำหน่าย และยังถูกฟ้องความผิดอื่นอีกหลายฐาน รวมถึงขับรถขณะเสพยาเสพติดเป็นเหตุให้ผู้อื่นได้รับอันตรายสาหัส
- ศาลชั้นต้นพิพากษาตามกฎหมายเดิม ลงโทษฐานมีไว้เพื่อจำหน่ายประหารชีวิต ลดโทษกึ่งหนึ่งเพราะรับสารภาพ คงจำคุกตลอดชีวิต โจทก์และจำเลยไม่อุทธรณ์ ศาลชั้นต้นส่งสำนวนไปศาลอุทธรณ์ตามกฎหมายเพราะเป็นคดีโทษประหารชีวิต
- ระหว่างการพิจารณาของศาลอุทธรณ์ ประมวลกฎหมายยาเสพติดใช้บังคับ ศาลอุทธรณ์แผนกคดียาเสพติดปรับบทเป็นมาตรา 90 และมาตรา 145 วรรคสาม (2) ฐานจำหน่ายที่ทำให้เกิดผลกระทบต่อความมั่นคงของรัฐ วางโทษประหารชีวิต ลดกึ่งหนึ่ง คงจำคุกตลอดชีวิต
- จำเลยฎีกาโดยได้รับอนุญาต ว่าการปรับบทวรรคสาม (2) ไม่ชอบ และขอให้ลงโทษสถานเบา
ประเด็นที่ศาลฎีกาต้องวินิจฉัย
ศาลฎีกาวินิจฉัยสองประเด็นตามที่ได้รับอนุญาตให้ฎีกา
- การปรับบทความผิดฐานจำหน่ายเมทแอมเฟตามีนที่ทำให้เกิดผลกระทบต่อความมั่นคงของรัฐตามมาตรา 145 วรรคสาม (2) ชอบหรือไม่
- สมควรลงโทษจำเลยสถานเบาลงหรือไม่
ศาลฎีกาวินิจฉัยอย่างไร
ศาลฎีกายืนการปรับบทตามมาตรา 145 วรรคสาม (2) แต่แก้โทษเป็นจำคุกตลอดชีวิตและปรับ 5,000,000 บาท เพิ่มโทษปรับหนึ่งในสาม ลดกึ่งหนึ่ง คงจำคุก 25 ปี และปรับ 3,333,333.33 บาท
คำวินิจฉัยของศาล · คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 31/25672
แม้มาตรา 145 กำหนดโทษหนักเบาตามพฤติการณ์และบทบาทเป็นสำคัญ ปริมาณยาเสพติดที่มากขึ้นก็เป็นข้อบ่งชี้พฤติการณ์และบทบาทอยู่ในตัว
เมทแอมเฟตามีน 300,000 เม็ด หากแพร่กระจายในกลุ่มประชาชนย่อมส่งผลกระทบต่อความมั่นคงของรัฐ การปรับบทตามมาตรา 145 วรรคสาม (2) จึงชอบแล้ว
แต่การวางโทษประหารชีวิตแล้วลดกึ่งหนึ่งเหลือจำคุกตลอดชีวิตหนักเกินไป ศาลฎีกาแก้ให้เหมาะสม ฎีกาของจำเลยฟังขึ้นบางส่วน
“ปริมาณยาเสพติดที่มากขึ้นก็เป็นข้อบ่งชี้ถึงพฤติการณ์ในการกระทำความผิดและบทบาทหน้าที่อยู่ในตัวด้วย”
“หากมีการแพร่กระจายในกลุ่มประชาชนย่อมส่งผลกระทบต่อความมั่นคงของรัฐ”
เหตุผลของศาลฎีกา
ศาลแยกเหตุผลเป็นการปรับบทกับการกำหนดโทษ ซึ่งเป็นการใช้ดุลพินิจคนละขั้น
การปรับบท ศาลฎีกายอมรับหลักของคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 272/2565 ว่ามาตรา 145 ถือพฤติการณ์และบทบาท แต่ชี้ว่าปริมาณเป็นข้อบ่งชี้ที่อยู่ในตัว เมื่อปริมาณสูงถึง 300,000 เม็ด สารบริสุทธิ์กว่าห้ากิโลกรัม การแพร่กระจายของยาเสพติดจำนวนนี้ย่อมกระทบความมั่นคงของรัฐ ศาลจึงไม่ต้องการพยานเรื่องเครือข่ายหรือบทบาทการสั่งการเพิ่มเติม
การกำหนดโทษ มาตรา 145 วรรคสามมีอัตราโทษตั้งแต่จำคุกห้าปีถึงตลอดชีวิต หรือประหารชีวิต ศาลฎีกาเห็นว่าการเลือกโทษสูงสุดไม่เหมาะสมแก่คดีนี้ จึงแก้เป็นจำคุกตลอดชีวิต และกำหนดโทษปรับ 5,000,000 บาท ซึ่งเป็นอัตราปรับสูงสุดของวรรคสาม
การเพิ่มโทษเมื่อวางโทษจำคุกตลอดชีวิต จำเลยเคยต้องโทษและโจทก์ขอเพิ่มโทษ แต่ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 51 ห้ามเพิ่มโทษจำคุกตลอดชีวิตขึ้นอีก ศาลจึงเพิ่มเฉพาะโทษปรับหนึ่งในสามตามมาตรา 92 เป็น 6,666,666.66 บาท แล้วลดกึ่งหนึ่งตามมาตรา 78 ประกอบมาตรา 53 คงจำคุก 25 ปี และปรับ 3,333,333.33 บาท เมื่อรวมความผิดฐานอื่น จำคุก 26 ปี 15 เดือน
หลักกฎหมายสารบัญญัติที่คดีนี้วาง
หลักสารบัญญัติของคดีนี้คือเหตุฉกรรจ์ตามมาตรา 145 วรรคสาม (2) บทบาทของปริมาณในการปรับบท และหลักการลดโทษจำคุกตลอดชีวิตและประหารชีวิต
เหตุฉกรรจ์ตามมาตรา 145 วรรคสาม (2) วรรคสามเพิ่มโทษเมื่อการกระทำความผิดตามวรรคหนึ่งหรือวรรคสองเป็นการทำให้เกิดผลกระทบต่อความมั่นคงของรัฐหรือความปลอดภัยของประชาชนทั่วไป ศาลฎีกาในคดีหลังเรียกเหตุนี้ว่าเหตุฉกรรจ์เชิงนามธรรม ซึ่งศาลวินิจฉัยจากความร้ายแรงของคดี ดังในคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3479/2569 และคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 531/2569
ปริมาณเป็นข้อบ่งชี้ ไม่ใช่เกณฑ์ตายตัว กฎหมายเดิมกำหนดเกณฑ์ปริมาณไว้ชัด ส่วนกฎหมายใหม่ไม่มีเกณฑ์เป็นตัวเลข ศาลจึงใช้ปริมาณเป็นพยานแวดล้อมของพฤติการณ์ ยิ่งปริมาณมาก น้ำหนักของข้อบ่งชี้ยิ่งสูง ในคดีปริมาณหลายแสนเม็ด ศาลฟังได้จากปริมาณประกอบสภาพการกระทำ
การลดโทษจำคุกตลอดชีวิต ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 53 กำหนดวิธีลดโทษจำคุกตลอดชีวิต ให้เปลี่ยนเป็นโทษจำคุกห้าสิบปีก่อน แล้วจึงลด การลดกึ่งหนึ่งในคดีนี้จึงได้จำคุก 25 ปี3
วิธีพิจารณาความและพยานหลักฐาน
คดีนี้แสดงวิธีพิจารณาพิเศษของคดีโทษประหารชีวิต และขอบเขตของฎีกาที่ได้รับอนุญาต
การส่งสำนวนคดีโทษประหารชีวิต เมื่อศาลชั้นต้นพิพากษาประหารชีวิตหรือจำคุกตลอดชีวิต และไม่มีการอุทธรณ์ ศาลชั้นต้นต้องส่งสำนวนไปยังศาลอุทธรณ์ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 245 วรรคสอง ประกอบพระราชบัญญัติวิธีพิจารณาคดียาเสพติด มาตรา 16 คดีจึงขึ้นสู่ศาลอุทธรณ์แม้คู่ความไม่อุทธรณ์ และศาลอุทธรณ์ปรับบทตามกฎหมายใหม่ที่ใช้บังคับระหว่างนั้น
ฎีกาต้องได้รับอนุญาต คดียาเสพติดฎีกาได้เมื่อได้รับอนุญาตจากศาลฎีกา และศาลวินิจฉัยเฉพาะประเด็นที่อนุญาต คดีนี้ศาลอนุญาตให้ฎีกาเรื่องการปรับบทและการลงโทษสถานเบา
การใช้กฎหมายที่เป็นคุณระหว่างพิจารณา กฎหมายใหม่ใช้บังคับระหว่างการพิจารณาของศาลอุทธรณ์ ศาลจึงต้องเทียบตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 3 ตอนต้น4 ทั้งกฎหมายเดิมและวรรคสามของมาตรา 145 มีโทษสูงสุดถึงประหารชีวิต การเลือกโทษจึงเป็นเรื่องดุลพินิจภายในอัตราของกฎหมายที่เป็นคุณ
ผลต่อคดีอื่นและข้อจำกัด
คำพิพากษาฉบับนี้ใช้ประเมินคดีที่ยาเสพติดมีปริมาณมาก ซึ่งโจทก์ขอให้ลงโทษตามวรรคสาม
ผลต่อผู้ต้องหาและจำเลย
ในคดีปริมาณมาก ข้อต่อสู้ว่าโจทก์ไม่มีพยานเรื่องบทบาทหรือเครือข่ายอาจไม่พอ เพราะศาลอาจฟังพฤติการณ์จากปริมาณได้ การต่อสู้จึงควรรวมถึงความเหมาะสมของโทษภายในอัตรา ซึ่งศาลฎีกาในคดีนี้แก้ให้เบาลง
จำเลยที่ศาลวางโทษประหารชีวิตมีเหตุขอให้ศาลทบทวนการกำหนดโทษภายในอัตรา โดยไม่ต้องโต้แย้งการปรับบท
ข้อจำกัดในการนำไปใช้
ปริมาณในคดีนี้สูงมาก คดีที่ปริมาณน้อยกว่าหลายระดับ ศาลอาจไม่ฟังว่ากระทบความมั่นคงของรัฐ ดังที่ศาลฎีกาไม่ฟังเช่นนั้นในคดีสารบริสุทธิ์ราว 209 กรัม ตามคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3479/2569
การลดโทษเป็นการใช้ดุลพินิจในคดีนั้น ไม่ได้วางเกณฑ์ว่าคดีปริมาณเท่าใดต้องได้โทษเท่าใด
ความเห็นของสำนักงาน
สำนักงานเห็นว่าคำพิพากษาฉบับนี้กับฎีกา 3479/2569 ช่วยกำหนดขอบเขตของวรรคสาม (2) จากสองด้าน ปริมาณระดับหลายกิโลกรัมของสารบริสุทธิ์ศาลฟังว่าเข้าเหตุ ขณะที่ปริมาณระดับร้อยกรัมศาลยังไม่ฟัง การประเมินคดีจึงต้องเทียบปริมาณและพฤติการณ์กับคดีที่ศาลฎีกาวินิจฉัยไว้
ตัวบทที่ศาลใช้
ถ้อยคำต่อไปนี้คัดคำต่อคำจากฐานข้อมูลกฎหมายของสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา
ประมวลกฎหมายยาเสพติด มาตรา 145 คดีนี้ศาลปรับบทวรรคสาม (2)
ตัวบท · ประมวลกฎหมายยาเสพติด มาตรา ๑๔๕ผู้ใดผลิต นำเข้า ส่งออก จำหน่าย หรือมีไว้ในครอบครองซึ่งยาเสพติดให้โทษในประเภท ๑ อันเป็นการฝ่าฝืนมาตรา ๙๐ ต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินสิบห้าปี และปรับไม่เกินหนึ่งล้านห้าแสนบาท
ถ้าการกระทำความผิดตามวรรคหนึ่งเป็นการกระทำดังต่อไปนี้ ต้องระวางโทษจำคุกตั้งแต่สองปีถึงยี่สิบปี และปรับตั้งแต่สองแสนบาทถึงสองล้านบาท
(๑) การกระทำเพื่อการค้า
(๒) การก่อให้เกิดการแพร่กระจายในกลุ่มประชาชน
(๓) การจำหน่ายแก่บุคคลอายุไม่เกินสิบแปดปี
(๔) การจำหน่ายในบริเวณสถานศึกษา สถานอันเป็นที่เคารพในทางศาสนาของหมู่ชนใด หรือสถานที่ราชการ
(๕) การกระทำโดยใช้กำลังประทุษร้ายหรือขู่เข็ญว่าจะใช้กำลังประทุษร้าย
(๖) การกระทำโดยมีอาวุธหรือใช้อาวุธ
ถ้าการกระทำความผิดตามวรรคหนึ่งหรือวรรคสองเป็นการกระทำดังต่อไปนี้ ต้องระวางโทษจำคุกตั้งแต่ห้าปีถึงจำคุกตลอดชีวิต และปรับตั้งแต่ห้าแสนบาทถึงห้าล้านบาท หรือประหารชีวิต
(๑) การกระทำโดยหัวหน้า ผู้มีหน้าที่สั่งการ หรือผู้มีหน้าที่จัดการในเครือข่ายอาชญากรรม
(๒) การทำให้เกิดผลกระทบต่อความมั่นคงของรัฐหรือความปลอดภัยของประชาชนทั่วไป
ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 3 เป็นหลักเลือกกฎหมายที่เป็นคุณเมื่อกฎหมายใหม่ใช้บังคับระหว่างพิจารณา
ตัวบท · ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๓ถ้ากฎหมายที่ใช้ในขณะกระทำความผิดแตกต่างกับกฎหมายที่ใช้ในภายหลังการกระทำความผิด ให้ใช้กฎหมายในส่วนที่เป็นคุณแก่ผู้กระทำความผิดไม่ว่าในทางใดเว้นแต่คดีถึงที่สุดแล้ว แต่ในกรณีที่คดีถึงที่สุดแล้วดังต่อไปนี้
(๑) ถ้าผู้กระทำความผิดยังไม่ได้รับโทษ หรือกำลังรับโทษอยู่ และโทษที่กำหนดตามคำพิพากษาหนักกว่าโทษที่กำหนดตามกฎหมายที่บัญญัติในภายหลัง เมื่อสำนวนความปรากฏแก่ศาลหรือเมื่อผู้กระทำความผิด ผู้แทนโดยชอบธรรมของผู้นั้น ผู้อนุบาลของผู้นั้นหรือพนักงานอัยการร้องขอ ให้ศาลกำหนดโทษเสียใหม่ตามกฎหมายที่บัญญัติในภายหลัง ในการที่ศาลจะกำหนดโทษใหม่นี้ ถ้าปรากฏว่า ผู้กระทำความผิดได้รับโทษมาบ้างแล้ว เมื่อได้คำนึงถึงโทษตามกฎหมายที่บัญญัติในภายหลัง หากเห็นเป็นการสมควร ศาลจะกำหนดโทษน้อยกว่าโทษขั้นต่ำที่กฎหมายที่บัญญัติในภายหลังกำหนดไว้ถ้าหากมีก็ได้ หรือถ้าเห็นว่าโทษที่ผู้กระทำความผิดได้รับมาแล้วเป็นการเพียงพอ ศาลจะปล่อยผู้กระทำความผิดไปก็ได้
(๒) ถ้าศาลพิพากษาให้ประหารชีวิตผู้กระทำความผิดและตามกฎหมายที่บัญญัติในภายหลัง โทษที่จะลงแก่ผู้กระทำความผิดไม่ถึงประหารชีวิต ให้งดการประหารชีวิตผู้กระทำความผิด และให้ถือว่าโทษประหารชีวิตตามคำพิพากษาได้เปลี่ยนเป็นโทษสูงสุดที่จะพึงลงได้ตามกฎหมายที่บัญญัติในภายหลัง
คำพิพากษาศาลฎีกาเรื่องอื่นที่เกี่ยวข้อง
คำพิพากษาต่อไปนี้วินิจฉัยบทบาทของปริมาณและเหตุฉกรรจ์ตามมาตรา 145
- คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 272/2565 (มาตรา 145 ถือพฤติการณ์และบทบาท ไม่ถือปริมาณ): หลักว่ามาตรา 145 ถือพฤติการณ์และบทบาท ปริมาณเป็นเพียงข้อบ่งชี้
- คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3479/2569 (เหตุฉกรรจ์เชิงนามธรรมไม่ผูกกับคำฟ้องและคำรับสารภาพ): ปริมาณระดับร้อยกรัมยังไม่ถึงขั้นกระทบความมั่นคงของรัฐ
- คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 531/2569 (ส่งออกยาเสพติดเป็นผลกระทบต่อความมั่นคงของรัฐ): การพยายามส่งออกยาเสพติดจำนวนมากเป็นผลกระทบต่อความมั่นคงของรัฐ
- คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 246/2567 (ขายให้สายลับโดยไม่มีพฤติการณ์อื่นยังไม่ใช่การกระทำเพื่อการค้า): การขายแก่สายลับโดยไม่มีพฤติการณ์อื่นยังไม่เป็นการค้า
คำพิพากษาศาลฎีกาคดียาเสพติดทั้ง 18 เรื่องพร้อมสรุปสั้นอยู่ในหน้าคลังคำพิพากษาศาลฎีกาคดียาเสพติด ส่วนลำดับขั้นของคดีตั้งแต่ถูกจับจนพ้นโทษอยู่ในหน้าเส้นทางคดี 9 ช่วง
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับฎีกา 31/2567
คำตอบต่อไปนี้สรุปจากคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 31/2567 และตัวบทที่อ้างในหน้านี้
ปริมาณยาเสพติดยังมีผลต่อโทษตามประมวลกฎหมายยาเสพติดหรือไม่
มีผล ศาลฎีกาในฎีกา 31/2567 วินิจฉัยว่าปริมาณที่มากขึ้นเป็นข้อบ่งชี้พฤติการณ์และบทบาทอยู่ในตัว ศาลนำมาพิจารณาปรับบทและกำหนดโทษตามมาตรา 145 ได้
ปรับบทวรรคสามแล้วต้องลงโทษประหารชีวิตหรือไม่
ไม่ต้อง วรรคสามมีอัตราโทษตั้งแต่จำคุกห้าปีถึงตลอดชีวิต หรือประหารชีวิต คดีนี้ศาลฎีกาแก้โทษประหารชีวิตเป็นจำคุกตลอดชีวิต
ทำไมศาลเพิ่มเฉพาะโทษปรับ
เพราะประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 51 ห้ามเพิ่มโทษจำคุกตลอดชีวิตขึ้นอีก ศาลจึงเพิ่มหนึ่งในสามเฉพาะโทษปรับ