ปรับปรุงล่าสุด · ผู้รับผิดชอบเนื้อหา เอกสยาม ชัยศร ที่ปรึกษากฎหมาย
สาระสำคัญ
- ประมวลกฎหมายยาเสพติดไม่ถือปริมาณเป็นเกณฑ์กำหนดโทษ แต่ปริมาณอาจบ่งชี้ความร้ายแรงและใช้ประกอบพฤติการณ์อื่นได้1
- การก่อให้เกิดการแพร่กระจายในกลุ่มประชาชน และการทำให้เกิดผลกระทบต่อความมั่นคงของรัฐ เป็นเหตุฉกรรจ์เชิงนามธรรม อยู่ในดุลพินิจของศาลที่จะวินิจฉัยจากความร้ายแรงของคดี
- คำบรรยายฟ้องและคำรับสารภาพของจำเลยไม่ผูกศาลในเรื่องเหตุฉกรรจ์เชิงนามธรรม
- เมทแอมเฟตามีนสารบริสุทธิ์ 209.079 กรัม ประกอบประวัติการขาย ศาลฟังว่าเป็นการค้าและการแพร่กระจายตามวรรคสอง (1) (2) แต่ยังไม่ถึงขั้นกระทบความมั่นคงของรัฐตามวรรคสาม (2)
ฎีกา 3479/2569 ตัดสินเรื่องอะไร
ฎีกา 3479/2569 ตัดสินว่า แม้โจทก์บรรยายฟ้องว่าการจำหน่ายกระทบความมั่นคงของรัฐ และจำเลยรับสารภาพ ศาลยังต้องวินิจฉัยเองว่าความร้ายแรงของคดีถึงขั้นนั้นหรือไม่ คดีนี้ศาลฎีกาแผนกคดียาเสพติดปรับบทลงจากวรรคสาม (2) เป็นวรรคสอง (1) (2) และลดโทษจำคุกก่อนเพิ่มและลดโทษจาก 35 ปีเหลือ 20 ปี
เหตุผลของศาลคือ ถ้าเหตุฉกรรจ์ขึ้นอยู่กับถ้อยคำในคำฟ้องและคำรับสารภาพ โทษของจำเลยจะถูกกำหนดโดยวิธีเขียนคำฟ้อง ไม่ใช่โดยความร้ายแรงของการกระทำ ซึ่งไม่ตรงกับเจตนารมณ์ของประมวลกฎหมายยาเสพติดที่ต้องการให้โทษสะท้อนพฤติการณ์และบทบาท
ข้อเท็จจริงในคดี
ข้อเท็จจริงต่อไปนี้สรุปจากคำพิพากษาฉบับเต็ม
- จำเลยมีเมทแอมเฟตามีน 1,893 เม็ด และชนิดเกล็ดอีก 7 ซอง คำนวณเป็นสารบริสุทธิ์รวม 209.079 กรัม ไว้ในครอบครองเพื่อจำหน่าย และยังถูกฟ้องฐานเสพเมทแอมเฟตามีน
- โจทก์บรรยายฟ้องว่าการจำหน่ายทำให้เกิดผลกระทบต่อความมั่นคงของรัฐหรือความปลอดภัยของประชาชนทั่วไป และขอเพิ่มโทษเพราะจำเลยเคยต้องคำพิพากษาฐานมีเมทแอมเฟตามีนไว้ในครอบครองเพื่อจำหน่ายมาก่อน จำเลยรับสารภาพ ในชั้นสอบสวนจำเลยให้การว่าเคยซื้อเมทแอมเฟตามีนมาแบ่งขายแก่ผู้อื่นหลายครั้ง
- ศาลชั้นต้นลงโทษตามมาตรา 145 วรรคสาม (2) จำคุกตลอดชีวิต ปรับ 1,200,000 บาท เพิ่มเฉพาะโทษปรับ ลดกึ่งหนึ่ง คงจำคุก 25 ปี ศาลอุทธรณ์แผนกคดียาเสพติดแก้เป็นจำคุก 35 ปี เพิ่มหนึ่งในสาม ลดกึ่งหนึ่ง คงจำคุก 23 ปี 4 เดือน
- จำเลยฎีกาโดยได้รับอนุญาต ขอให้กำหนดโทษเบาลงตามมาตรา 145 วรรคสอง
ประเด็นที่ศาลฎีกาต้องวินิจฉัย
ศาลฎีกาแผนกคดียาเสพติดวินิจฉัยประเด็นเดียว ส่วนความผิดฐานเสพยุติไปแล้ว
- ความผิดฐานจำหน่ายเมทแอมเฟตามีนต้องปรับบทและกำหนดโทษให้เบาลงตามมาตรา 145 วรรคสองหรือไม่ เมื่อโจทก์บรรยายฟ้องว่ากระทบความมั่นคงของรัฐและจำเลยรับสารภาพ
ศาลฎีกาวินิจฉัยอย่างไร
ศาลฎีกาพิพากษาแก้เป็นความผิดตามมาตรา 90 และมาตรา 145 วรรคสอง (1) (2) จำคุก 20 ปี ปรับ 1,200,000 บาท เพิ่มหนึ่งในสาม ลดกึ่งหนึ่ง คงจำคุก 13 ปี 4 เดือน และปรับ 800,000 บาท
คำวินิจฉัยของศาล · คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3479/25692
ปริมาณยาเสพติดอาจบ่งชี้ความร้ายแรงได้อย่างหนึ่ง ซึ่งศาลนำมาพิจารณาประกอบพฤติการณ์อื่นเพื่อลงโทษตามเหตุฉกรรจ์เชิงนามธรรม
เหตุฉกรรจ์ตามวรรคสอง (2) และวรรคสาม (2) อยู่ในดุลพินิจของศาลที่จะพิจารณาตามความร้ายแรงของคดีเป็นเรื่อง ๆ ไป ไม่ต้องฟังเป็นยุติตามคำฟ้องและคำรับสารภาพเสมอไป
ปริมาณ 209.079 กรัมที่มีไว้เพื่อจำหน่าย ถ้าไม่ถูกจับก่อนย่อมแพร่กระจายไปในกลุ่มผู้เสพ จึงเข้าวรรคสอง (2) และประวัติการขายหลายครั้งกับการเคยต้องคำพิพากษาฐานเดียวกัน ส่อว่าจำหน่ายเป็นปกติธุระ จึงเข้าวรรคสอง (1) ด้วย แต่ยังไม่พอฟังว่าร้ายแรงถึงขั้นกระทบความมั่นคงของรัฐ
“เหตุฉกรรจ์ดังกล่าวเป็นเหตุฉกรรจ์ในเชิงนามธรรม ย่อมอยู่ในดุลพินิจของศาลที่จะพิจารณาตามพฤติการณ์ความร้ายแรงแห่งคดีเป็นเรื่อง ๆ ไป”
“หาใช่ต้องฟังเป็นยุติตามฟ้องของโจทก์และคำให้การรับสารภาพของจำเลยเสมอไปไม่”
“ส่อแสดงว่าจำเลยจำหน่ายเมทแอมเฟตามีนเป็นประจำหรือทำเป็นปกติธุระ”
เหตุผลของศาลฎีกา
เหตุผลของศาลแบ่งเป็นสามส่วน คือ บทบาทของปริมาณ ลักษณะของเหตุฉกรรจ์เชิงนามธรรม และการชั่งความร้ายแรงของคดีนี้
บทบาทของปริมาณ ศาลยืนยันหลักของคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 272/2565 ว่าประมวลกฎหมายใหม่ไม่ถือปริมาณเป็นเกณฑ์ แต่ปริมาณยังเป็นข้อบ่งชี้ความร้ายแรงได้ ศาลจึงใช้ปริมาณประกอบพฤติการณ์อื่นในการวินิจฉัยเหตุฉกรรจ์ที่ไม่มีเกณฑ์เป็นตัวเลข
เหตุฉกรรจ์เชิงนามธรรมไม่ใช่ข้อเท็จจริงธรรมดาที่รับสารภาพได้ เหตุตามวรรคสอง (2) และวรรคสาม (2) เป็นการประเมินผลกระทบของการกระทำ ไม่ใช่ข้อเท็จจริงที่เห็นได้โดยตรง เช่น จำนวนเม็ดหรือสถานที่จับ ศาลจึงต้องประเมินเอง ถ้าคำรับสารภาพผูกศาลในเรื่องนี้ โทษจะขึ้นอยู่กับการบรรยายฟ้องของโจทก์เป็นสำคัญ ซึ่งไม่เป็นไปตามเจตนารมณ์ของกฎหมาย
การชั่งความร้ายแรงของคดีนี้ ศาลเห็นว่ายาเสพติดปริมาณนี้ ถ้าไม่ถูกยึดก่อน ย่อมกระจายไปสู่ผู้เสพและบุคคลทั่วไป จึงเป็นการแพร่กระจายในกลุ่มประชาชน และคำให้การชั้นสอบสวนว่าเคยซื้อมาแบ่งขายหลายครั้ง ประกอบการเคยต้องคำพิพากษาฐานเดียวกัน แสดงการทำเป็นปกติธุระ จึงเป็นการกระทำเพื่อการค้า แต่ความร้ายแรงยังไม่ถึงขั้นกระทบความมั่นคงของรัฐหรือความปลอดภัยของประชาชนทั่วไป การวางโทษตามวรรคสาม 35 ปีจึงไม่ถูกต้อง
หลักกฎหมายสารบัญญัติที่คดีนี้วาง
หลักสารบัญญัติของคดีนี้คือการแยกเหตุฉกรรจ์ตามมาตรา 145 ออกเป็นเหตุที่เป็นรูปธรรมกับเหตุที่เป็นนามธรรม และเกณฑ์ของแต่ละวรรค
เหตุรูปธรรมกับเหตุนามธรรม เหตุบางข้อในมาตรา 145 พิสูจน์ได้ด้วยข้อเท็จจริงโดยตรง เช่น การจำหน่ายแก่บุคคลอายุไม่เกินสิบแปดปี การจำหน่ายในสถานศึกษา หรือการมีอาวุธ ส่วนการแพร่กระจายในกลุ่มประชาชนและผลกระทบต่อความมั่นคงของรัฐ เป็นการประเมินผลของการกระทำ ศาลฎีกาในคดีนี้เรียกว่าเหตุฉกรรจ์เชิงนามธรรม ซึ่งศาลวินิจฉัยตามดุลพินิจ
ระดับความร้ายแรงของสองวรรค วรรคสองมีโทษจำคุกตั้งแต่สองปีถึงยี่สิบปี วรรคสามมีโทษจำคุกตั้งแต่ห้าปีถึงตลอดชีวิตหรือประหารชีวิต ศาลจึงต้องแยกระดับความร้ายแรง คดีนี้สารบริสุทธิ์ราว 209 กรัม ศาลจัดอยู่ระดับวรรคสอง ขณะที่ในคดีสารบริสุทธิ์กว่าห้ากิโลกรัมตามคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 31/2567 และคดีส่งออกกว่าสองกิโลกรัมตามคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 531/2569 ศาลจัดอยู่ระดับวรรคสาม
การกระทำเพื่อการค้า คดีนี้ศาลฟังพฤติการณ์การค้าจากประวัติการขายหลายครั้งและการเคยต้องคำพิพากษาฐานเดียวกัน ต่างจากคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 246/2567 ซึ่งมีเพียงการขายแก่สายลับครั้งเดียว
วิธีพิจารณาความและพยานหลักฐาน
คดีนี้มีประเด็นวิธีพิจารณาเรื่องผลของคำรับสารภาพในคดีที่มีอัตราโทษสูง และการใช้คำให้การชั้นสอบสวนเป็นพยานเรื่องพฤติการณ์
คำรับสารภาพกับข้อเท็จจริงที่ศาลต้องประเมินเอง โดยทั่วไป เมื่อจำเลยรับสารภาพตามฟ้อง ข้อเท็จจริงในคำฟ้องเป็นอันยุติ ศาลฎีกาในคดีนี้วินิจฉัยว่า แม้จำเลยรับสารภาพโดยไม่จำต้องสืบพยานหลักฐานตามกฎหมาย ศาลก็ไม่ผูกพันตามคำบรรยายฟ้องในเรื่องเหตุฉกรรจ์เชิงนามธรรม เพราะการประเมินว่าการกระทำร้ายแรงถึงระดับใดเป็นอำนาจของศาล ไม่ใช่ข้อเท็จจริงที่คู่ความตกลงกันได้
คำให้การชั้นสอบสวนเป็นพยานเรื่องพฤติการณ์ ศาลใช้คำให้การชั้นสอบสวนของจำเลยว่าเคยซื้อมาแบ่งขายหลายครั้งเป็นพยานประกอบพฤติการณ์การค้า ข้อนี้แสดงว่าถ้อยคำในชั้นสอบสวนมีผลต่อการปรับบทโดยตรง ต่างจากถ้อยคำรับสารภาพต่อเจ้าพนักงานผู้จับซึ่งรับฟังไม่ได้ ตามคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 642/2567
ประเด็นที่ยุติ ความผิดฐานเสพไม่มีคู่ความฎีกา จึงยุติตามคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ ศาลฎีกาวินิจฉัยเฉพาะฐานจำหน่าย
ผลต่อคดีอื่นและข้อจำกัด
คำพิพากษาฉบับนี้สำคัญต่อจำเลยที่รับสารภาพในคดียาเสพติด และต่อการบรรยายฟ้องของพนักงานอัยการ
ผลต่อผู้ต้องหาและจำเลย
จำเลยที่รับสารภาพยังโต้แย้งการปรับบทเหตุฉกรรจ์เชิงนามธรรมได้ในชั้นอุทธรณ์และฎีกา เพราะศาลต้องวินิจฉัยจากความร้ายแรงของคดีจริง ไม่ใช่จากถ้อยคำในฟ้อง
ผลต่างของโทษระหว่างวรรคสองกับวรรคสามสูงมาก คดีนี้โทษก่อนเพิ่มและลดลดลงจาก 35 ปีเหลือ 20 ปี และโทษที่ต้องรับจริงลดจาก 23 ปีเศษเหลือ 13 ปีเศษ
ฝ่ายโจทก์ต้องนำเสนอข้อเท็จจริงที่แสดงความร้ายแรงในระดับวรรคสาม เช่น ปริมาณระดับกิโลกรัม การข้ามแดน หรือบทบาทในเครือข่าย การบรรยายฟ้องตามถ้อยคำของกฎหมายอย่างเดียวไม่พอ
ข้อจำกัดในการนำไปใช้
ศาลไม่ได้กำหนดปริมาณขั้นต่ำของวรรคสาม การจัดระดับขึ้นกับพฤติการณ์ทั้งหมดของคดี
การใช้คำให้การชั้นสอบสวนของจำเลยเป็นพยานเรื่องพฤติการณ์ต้องเป็นคำให้การที่ได้มาโดยชอบ ถ้อยคำต่อผู้จับมีข้อจำกัดของตนเอง
ความเห็นของสำนักงาน
สำนักงานเห็นว่าในคดีที่จำเลยประสงค์จะรับสารภาพเพื่อลดโทษ การรับสารภาพควรทำพร้อมกับการแถลงโต้แย้งเหตุฉกรรจ์เชิงนามธรรมที่โจทก์บรรยายฟ้องไว้ เพราะคำพิพากษาฉบับนี้ยืนยันว่าเหตุเหล่านี้อยู่ในดุลพินิจของศาล และข้อเท็จจริงเรื่องพฤติการณ์ที่จำเลยเสนอมีผลต่อระดับของโทษ
ตัวบทที่ศาลใช้
ถ้อยคำต่อไปนี้คัดคำต่อคำจากฐานข้อมูลกฎหมายของสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา
ประมวลกฎหมายยาเสพติด มาตรา 145 คดีนี้ศาลปรับบทวรรคสอง (1) (2) แทนวรรคสาม (2)
ตัวบท · ประมวลกฎหมายยาเสพติด มาตรา ๑๔๕ผู้ใดผลิต นำเข้า ส่งออก จำหน่าย หรือมีไว้ในครอบครองซึ่งยาเสพติดให้โทษในประเภท ๑ อันเป็นการฝ่าฝืนมาตรา ๙๐ ต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินสิบห้าปี และปรับไม่เกินหนึ่งล้านห้าแสนบาท
ถ้าการกระทำความผิดตามวรรคหนึ่งเป็นการกระทำดังต่อไปนี้ ต้องระวางโทษจำคุกตั้งแต่สองปีถึงยี่สิบปี และปรับตั้งแต่สองแสนบาทถึงสองล้านบาท
(๑) การกระทำเพื่อการค้า
(๒) การก่อให้เกิดการแพร่กระจายในกลุ่มประชาชน
(๓) การจำหน่ายแก่บุคคลอายุไม่เกินสิบแปดปี
(๔) การจำหน่ายในบริเวณสถานศึกษา สถานอันเป็นที่เคารพในทางศาสนาของหมู่ชนใด หรือสถานที่ราชการ
(๕) การกระทำโดยใช้กำลังประทุษร้ายหรือขู่เข็ญว่าจะใช้กำลังประทุษร้าย
(๖) การกระทำโดยมีอาวุธหรือใช้อาวุธ
ถ้าการกระทำความผิดตามวรรคหนึ่งหรือวรรคสองเป็นการกระทำดังต่อไปนี้ ต้องระวางโทษจำคุกตั้งแต่ห้าปีถึงจำคุกตลอดชีวิต และปรับตั้งแต่ห้าแสนบาทถึงห้าล้านบาท หรือประหารชีวิต
(๑) การกระทำโดยหัวหน้า ผู้มีหน้าที่สั่งการ หรือผู้มีหน้าที่จัดการในเครือข่ายอาชญากรรม
(๒) การทำให้เกิดผลกระทบต่อความมั่นคงของรัฐหรือความปลอดภัยของประชาชนทั่วไป
ประมวลกฎหมายยาเสพติด มาตรา 90 เป็นบทห้ามที่การกระทำของจำเลยฝ่าฝืน
ตัวบท · ประมวลกฎหมายยาเสพติด มาตรา ๙๐ห้ามผู้ใดผลิต นำเข้า ส่งออก จำหน่าย หรือมีไว้ในครอบครองซึ่งยาเสพติดให้โทษในประเภท ๑ เว้นแต่เป็นกรณีที่ได้รับอนุญาตตามมาตรา ๓๔ หรือมาตรา ๓๕ (๓)
คำพิพากษาศาลฎีกาเรื่องอื่นที่เกี่ยวข้อง
คำพิพากษาต่อไปนี้วินิจฉัยระดับความร้ายแรงตามมาตรา 145 ในข้อเท็จจริงที่ต่างกัน
- คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 531/2569 (ส่งออกยาเสพติดเป็นผลกระทบต่อความมั่นคงของรัฐ): การพยายามส่งออกยาเสพติดสารบริสุทธิ์กว่าสองกิโลกรัม ศาลฟังว่ากระทบความมั่นคงของรัฐ
- คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 31/2567 (ปริมาณที่มากบ่งชี้พฤติการณ์และผลกระทบต่อความมั่นคงของรัฐ): ปริมาณ 300,000 เม็ดเข้าวรรคสาม (2)
- คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 246/2567 (ขายให้สายลับโดยไม่มีพฤติการณ์อื่นยังไม่ใช่การกระทำเพื่อการค้า): การขายแก่สายลับโดยไม่มีพฤติการณ์อื่นยังไม่เป็นการค้า
- คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 272/2565 (มาตรา 145 ถือพฤติการณ์และบทบาท ไม่ถือปริมาณ): หลักว่ามาตรา 145 ถือพฤติการณ์และบทบาท
คำพิพากษาศาลฎีกาคดียาเสพติดทั้ง 18 เรื่องพร้อมสรุปสั้นอยู่ในหน้าคลังคำพิพากษาศาลฎีกาคดียาเสพติด ส่วนลำดับขั้นของคดีตั้งแต่ถูกจับจนพ้นโทษอยู่ในหน้าเส้นทางคดี 9 ช่วง
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับฎีกา 3479/2569
คำตอบต่อไปนี้สรุปจากคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3479/2569 และตัวบทที่อ้างในหน้านี้
จำเลยรับสารภาพตามฟ้องแล้ว ยังโต้แย้งเหตุฉกรรจ์ได้หรือไม่
ได้ในส่วนของเหตุฉกรรจ์เชิงนามธรรม เช่น การแพร่กระจายในกลุ่มประชาชน หรือผลกระทบต่อความมั่นคงของรัฐ ศาลฎีกาในฎีกา 3479/2569 วินิจฉัยว่าเหตุเหล่านี้อยู่ในดุลพินิจของศาล ไม่ต้องฟังตามคำฟ้องและคำรับสารภาพเสมอไป
ปริมาณเท่าใดจึงเป็นการกระทบความมั่นคงของรัฐ
ศาลไม่ได้กำหนดตัวเลข คดีนี้สารบริสุทธิ์ราว 209 กรัม ศาลเห็นว่ายังไม่ถึงขั้นนั้น ส่วนคดีที่ปริมาณระดับกิโลกรัมหรือมีการส่งออก ศาลฎีกาเคยฟังว่าเข้าเหตุนี้
ประวัติการต้องโทษมีผลต่อการปรับบทหรือไม่
ในคดีนี้ศาลใช้ประวัติการต้องคำพิพากษาฐานเดียวกันประกอบคำให้การว่าเคยขายหลายครั้ง เป็นพฤติการณ์ของการกระทำเพื่อการค้า